De hoofdrolspelers

Esther:

Joods meisje. Haar naam is «Hadassa, ook Esther geheten» (Esther 2:7). Zij wordt de vrouw van Ahasveros (en dus de koningin) en redt het joodse volk

Mordechai:

De neef en voogd van Esther. Mordechai weigert te buigen voor Haman

Ahasveros:

De koning van Perzië

Vasti:

De koningin van Perzië

Haman:

De eerste minister van het Perzische rijk; een jodenhater

esther voor ahasveros

mordechai en haman

poeriem/loten

de nieuwe koningin

wajehi bimej ahasveroos: het geschiede in de dagen van ahasveros

Het verhaal van Esther

Het verhaal van Esther speelt zich af in het Perzische rijk - om precies te zijn in de stad Susan. Ahasveros is de koning over het Perzische rijk; en hij is een koning van grote rijkdom, grote feesten, en rijke banketten. Het verhaal van Esther zet dan ook in met zo`n grootse maaltijd. De koning viert feest, en draagt zijn vrouw koningin Vasti op deel te nemen aan zijn banket. Maar Vasti weigert, waarop de koning zo kwaad wordt dat hij haar verstoot. Na enige tijd schrijft de koning een soort schoonheidswedstrijd uit teneinde een nieuwe vrouw te kiezen. Zijn keuze valt op de mooie Esther, die haar joodse identiteit voor de koning verborgen houdt. De koning is dol op Esther: hij bemint haar boven alle vrouwen, en «zette de koninklijke kroon op haar hoofd, en maakte haar koningin in de plaats van Vasti» (Esther 2:18).

In die dagen zit Mordechai aan de poort van de koning, waar hij hoort dat Bigthan en Theres (twee kamerlingen van de koning) van plan zijn de koning te vermoorden. Mordechai vertelt dit aan Esther; en Esther op haar beurt vertelt het - uit naam van Mordechai - aan de koning. De zaak wordt onderzocht, en het plan wordt verijdeld: de twee kamerlingen worden aan de galg gehangen. Alles wordt bovendien opgeschreven in de koninklijke kronieken. (Esther 2:21-23)

Haman voor Ahasverus, Philipp Hieronymus BRinckmann, 1750, Olie op eiken, Reiss Museum Mannheim

Na deze geschiedenissen maak de koning Haman tot wat je zou kunnen noemen de eerste minister van het rijk. Hij wordt een machtig man voor wie iedereen buigen zal. «En al de knechten van de koning (…) bogen zich neer voor Haman; (…) maar Mordechai boog zich niet neer.» (Esther 3:2). Dit tot woede van Haman. Haman neemt niet alleen genoegen met een wraakactie tegen Mordechai, maar wil met Mordechai alle joden die in het hele koninkrijk van Ahasveros zijn, uitroeien. Om het tijdstip van deze uitroeing te bepalen, werpt hij het lot (in het Hebreeuws: poer - meervoud: poerim). Hij overtuigt de argeloze en onnozele koning er van dat de joden een binnenlandse bedreiging vormen, omdat ze een ander volk vormen. Haman krijgt toestemming; en op de veertiende adar zal het joodse volk vernietigd worden. Via brieven wordt iedereen in het koninkrijk op de hoogte gesteld. «En de koning en Haman zaten en dronken, maar de stad Susan was in verwarring.» (Esther 3:15)

Toen Mordechai van dit alles hoorde, scheurde hij zijn kleren en «trok hij een zak aan met as» (Esther 4:1). Hij besluit via Esther tussenbeide te komen, en overtuigt haar dat het haar plicht als jodin is om Haman te ontmaskeren en zijn duivelse plan te verijdelen. Ondanks het grote gevaar dat voor Esther dreigt - het is niemand toegestaan zelf naar de koning te gaan zonder door de koning geroepen te zijn; de straf die hierop staat is de dood (Esther 4:11) - besluit Esther in actie te komen.

Rembrandt 1660, Poesjkin-museum, Moskou

Rembrandt, 1665, Haman smeekt Esther om genade, olie op doek, Museum of Fine Arts, Budapest.

Na drie dagen vasten «trok Esther haar koninklijke kleed aan, en stond in het binnenste voorhof van het huis van de koning, tegenover het huis van de koning; en de koning zat op zijn koninklijke troon, in het koninklijke huis, tegenover de deur van het huis.» (Esther 5:1) En het geschiedde dat Esther genade vond in de ogen van de koning, en dat hij haar toeroept dat haar alles gegeven zal worden wat zij wenst, al was het de helft van zijn koninkrijk. Esther deelt hem haar verzoek mee: zij nodigt de koning en Haman uit voor een feestelijke maaltijd in haar vertrekken. De koning stemt hiermee in. En ook Haman is verheugd over de uitnodiging, maar zijn vrolijkheid verdwijnt weer als sneeuw voor de zon wanneer hij Mordechai in de poort van de koning zag zitten, zonder op te staan - laat staan te buigen. Zijn vrouw en zijn vrienden stellen Haman voor een galg te bouwen, van vijftig ellen hoog, en morgen aan de koning te zeggen dat men Mordechai aan die galg zal hangen. Dat zal Hamans vrolijkheid weer doen terugkeren! Haman vindt dit een goede raad, en laat de galg bouwen. (Esther 5:14)

Die nacht kan de koning niet slapen. En daarom laat hij zich voorlezen uit de koninklijke kronieken. En in die koninklijke kronieken kwam men de passage tegen over Mordechai die de aanslag op de koning ontdekte en (indirect) verijdelde. De koning vroeg de voorlezer naar de beloning die Mordechai daarvoor ontvangen had. Maar al snel blijkt dat Mordechai niets ter beloning ontvangen had. Dan vraagt de koning aan Haman hoe een voortreffelijk man behandeld dient te worden. Haman - die denkt dat hij de voortreffelijk man is die nu geëerd zal worden - stelt voor de weldoener door de straten van Susan te leiden, gekleed in koninklijke gewaden en gezeten op het paard van de koning. De koning gaat accoord, maar tot grote schrik van Haman blijkt niet Haman maar Mordechai de voortreffelijke man te zijn. En tot zijn ontsteltenis wordt Haman door de koning aangwezen als een van de mensen die voorop moeten lopen in deze optocht ter ere van Mordechai. (Esther 6)

Diezelfde dag komt de koning met Haman bij Esther om te drinken. Op het overdadige feest van Esther, waarbij de wijn rijkelijk vloeit, haalt Esther de koning en Haman ertoe over haar de volgende dag weer te bezoeken. Op die tweede dag vraagt de koning naar het verzoek van Esther. Daarop vraagt Esther om haar leven, en om het leven van haar volk (Esther 7:3). Zij ontmaskert Haman als de schurk, de onderdrukker, de vijand. De koning loopt woedend naar buiten. Haman smeekt Esther om zijn leven. Dan komt de koning weer binnen en ziet Haman op zijn knieën voor Esther. De woede van de koning stijgt ten top. Wanneer hij door een kamerling gewezen wordt op de galg die Haman gemaakt heeft voor Mordechai, is het oordeel van de koning snel geveld: «Hang hem daaraan!» (Esther 7:9). En zo hingen zij Haman aan de galg, die hij voor Mordechai had laten bouwen (Esther 7:10).

«Op diezelfde dag gaf koning Ahasveros aan koningin Esther het huis van Haman, de vijand van de joden. (…) En de koning nam de ring - die hij van Haman genomen had - en gaf deze aan Mordechai; en Esther stelde Mordechai over het huis van Haman.» (Esther 8:1-2) En de joden ontkomen niet enkel aan Hamans voorgenomen executie, maar ze krijgen van de koning zelfs het recht op zelfverdediging. Zij trekken ten strijde en verslaan hun vijanden. (Esther 8 en 9) Mordechai en Esther kondigen af dat de veertiende adar elk jaar feestelijk en vrolijk zal worden gevierd door zowel elkaar als de armen geschenken te geven. (Esther 8:20-32) De naam van dit feest is het Poerim-feest: Lotenfeest.

Haman gestraft, Michelangelo, sixtijnse kapel

Poerim-feest

Tijdens het Poerim-feest wordt in de synagoge de rol van Esther (het boek Esther is een van de feestrollen, en behoort binnen Tenach tot de Geschriften). De rol van Esther - de Megillah Esther - is op perkament geschreven, en veelal geïllustreerd. De Esther-rol is de meeste bekende feestrol. Vandaar dat dé rol der rollen de Esther-rol is: wanneer er geschreven wordt van «de Megilah» (letterlijk vertaald: de rol), dan doelt men altijd op de Esther-rol.

Bij het lezen van de Megillah wordt regelmatig lawaai gemaakt: er wordt met de voeten op de grond gestampt en met ratels kabaal gemaakt wanneer in het verhaal de naam van Haman klinkt. De naam van Haman wil niet gehoord worden!

Poerim is een feest van veel lawaai en veel plezier. De mensen dragen maskers en zijn verkleed. Op Poerim mag iedereen doen of hij iemand anders is. Mensen verkleden zich als Esther of Mordechai; maar ook als koning, clown, heks, cowboy, noem maar op. Carnaval en optochten zijn populair op Poerim. Het zijn feesten van praalwagens, verklede mensen, dans en muziek.

Haman-tasjen

Op Poerim worden ook Haman-tasjen of Hamans-oren gegeten: koekjes gevuld met maanzaad, chocolade of jam. Haman-tasjen worden gemaakt in de vorm van een driehoek. Zij doen denken aan de driekantige hoed van Haman; en ook aan zijn puntige oren!

Haman-tasjen maak je als volgt:

175 gr ongezouten, parve margarine

225 gr suiker

1 ei

0,6 dl sinaasappelsap

1,5 theelepel vanille-extract

375 gr bloem

1 theelepel zuiveringszout

0,5 theelepel zout

Roer margarine en suiker romig. Klop het ei door het mengsel. Roer er de sinaasappelsap en het vanille-extract door. Voeg bloem, zuiveringszout en zout toe. Meng alles goed. Zet het deeg 1 uur of langer in de koelkast.

Verhit de oven op 190 ⁰ C. Rol het deeg uit op een met bloem bestoven werkvlak en steek er rondjes uit met een doorsnede van 7,5 cm. Leg 1 theelepel vulling (zie hieronder) midden op de rondjes. Vouw de zijkanten naar boven en druk ze stevig tegen elkaar, zodat een driehoek ontstaat. Leg de Haman-tasjen op een niet-ingevette bakplaat en bak ze in ongeveer 15 minuten.

Voor ongeveer 36 Haman-tasjen.

Maanzaadvulling: Meng 275 gr maanzaadvulling uit een potje; 40 gr rozijnen; 50 gr gehakte amandelen; sap van een halve citroen; en 1,5 theelepel geraspte citroenschil, of naar smaak.

Vulling met Damson-pruimen: Meng 275 gr jam van Damson-pruimen; 3 eetlepels kokos; 1 theelepel citroensap; 1 theelepel citroenschil; 50 gr gehakte walnoten; 40 gr rozijnen; 3 eetlepels gehakte appel (desgewenst).

Chocoladevulling: Smelt 180 gr in kleine stukjes gehakte pure chocolade samen met 2 eetlepels margarine op een laag vuur. Neem de pan van het vuur en laat het mengsel afkoelen. Voeg hieraan toe: 1 losgeklopt ei; 1 theelepel vanille-extract; 75 gr suiker; en 75 gr gehakte walnoten. Roer alles goed door elkaar.

Het gebruik om met Poerim minstens twee soorten gerechten of snoepjes aan vrienden te sturen, is gebaseerd op Esther 9:22, waarin staat dat het er op Poerim om gaat dat men deze feestdag (waarin droefenis tot vreugde werd) zou maken tot dagen van de maaltijd en dagen van vreugde, en van het sturen van geschenken aan elkaar en aan de armen. Op deze manier wordt de blijdschap over de redding gedeeld met anderen.

Drinken is een traditioneel Poerim-gebruik. De oude rabbijnen zeiden dat je zoveel moest drinken dat je niet meer het verschil hoorde tussen «Gezegend is Mordechai» en «Verdoemd is Haman»!

Antoine Coypel, 1704

de afbeeldingen komen van het internet
ze zijn gezocht met google.com, afbeeldingen - trefwoorden poeriem, ahasveros, esther, haman

verdere informatie:

joods lerncafé
juwel.borox.ch - klicken - Pirchim - Megilat Esther Teil I, enz.

Ahasveros veroordeelt Haman
Arent de Gelder, 1680
National Gallery of Victoria, Melbourne, Australia.