Sint Nicolaas - 6 december -
Beroemder dan St Maarten is in onze lage landen St Nicolaas. Ondanks de concurrentie die hij de laatste jaren te duchten heeft van de uit de Verenigde Staten overgewaaide kerstman, mag hij zich nog in grote belangstelling van velen verheugen. In september rollen de pepernoten reeds de winkels in - en uiteraard weer uit! Veel mensen weten niet dat het verhaal van St Nicolaas verteld en bezongen wordt met zinsneden die uit de bijbel afkomstig zijn! Dingen die in het verhaal rond St Nicolaas gebeuren en stukken tekst uit de St Nicolaasliedjes vertonen frappante overeenkomsten met stukken tekst uit het Nieuwe Testament. Een mooi voorbeeld is de feestelijke intocht van St Nicolaas: ieder jaar is dat weer een groot feest waar velen - vooral kinderen - reikhalzend naar uitzien. Al zingend wordt St Nicolaas feestelijk binnengehaald. In feite vertoont deze feestelijke intocht sterke overeenkomsten met de feestelijke intocht van Jesus in Jerusalem: gezeten op een rijdier (een ezel - geen paard zoals bij St Nicolaas) komt hij Jerusalem binnen - de mensen zijn vol vreugde en zingen luid! Hiermee wil beslist niet gezegd zijn dat het in het Nieuwe Testament eigenlijk het verhaal van St Nicolaas verteld wordt. Het is precies andersom: het verhaal van St Nicolaas wordt verteld met flarden uit het Nieuwe Testament. Zoals je tegen het verhaal van St Maarten de woorden van Johannes de Doper aan kan leggen, zo kan je tegen delen van het verhaal van en rond St Nicolaas woorden of gebeurtenissen uit het Nieuwe Testament aanleggen. De vreugdevolle wijze waarop St Nicolaas wordt binnengehaald in ons land doet zeer sterk denken aan de vreugdevolle wijze waarop Jesus ontvangen werd in Jerusalem. Het verhaal van St Nicolaas herinnert ons zo aan het verhaal van Jesus - zoals het verhaal van de mantel van St Maarten ons herinnert aan de woorden van Johannes de Doper. Hieronder tref je een aantal passages uit de bijbel aan. Lees deze passages en bedenk bij welke St Nicolaasliedjes gebruik is gemaakt van deze passages:
Zie, ik sta aan de deur en ik klop; indien iemand mijn stem zal horen en de deur opendoen, zal ik bij hem binnenkomen en ik zal maaltijd houden met hem en hij met mij... (Openbaring 3:20)	Ik ben hongerig geweest en gij hebt mij te eten gegeven, ik ben dorstig geweest en gij hebt mij te drinken gegeven, ik was een vreemdeling en gij hebt mij geherbergd... (Mattheus 25:35)
En allen die geloofden, woonden bij elkaar, en bezaten alles gemeenschappelijk: zij verkochten hun goederen en bezittingen en verdeelden deze aan allen, zoveel als ieder nodig had... (Handelingen 2:44-45)
Het in de bijbel veelvuldig optredende thema van de vreemdeling die geherbergd dient te worden, komt in de St Nicolaasliedjes nadrukkelijk naar voren: "het is een vreemdeling zeker, die verdwaald is zeker, doe eens open en vraag naar zijn naam...". Ook het bijbelse aspect van gemeenschappelijk leven keert nadrukkelijk weer: "eerlijk zullen we alles delen...". Op deze wijze heeft men met flarden bijbelteksten en bijbelse ideeën het verhaal van St Nicolaas verteld en bezongen. Want ook hier geldt: hetgeen de bijbelse verhalen ons voor ogen stellen lijkt ons te idealistisch om waar te wezen. De vreemdeling vindt niet als vanzelfsprekend een geopende deur - laat staan dat hij naar zijn naam gevraagd wordt. Al hetgeen we te samen bezitten is niet eerlijk verdeeld over al de mensen: ons richtsnoer is eerder : "ik een beetje meer dan jij...". Het verhaal en de traditie rond St Nicolaas daarentegen doet ons weer heel even geloven dat het toch nog anders kan... Dat we daadwerkelijk alles eerlijk zullen delen; dat de cadeaus als ware giften uit het niets (noem het de schoorsteen - noem het "van al zo hoge, van al zo veer"... ) op ons toekomen. En zo is werkelijk het heerlijk avondje gekomen!
Extra informatie St Nicolaas. De naam Nicolaas betekent "de overwinning aan het volk": Nico komt van het Griekse nikè (waar ook de naam van de sportschoenen van afkomstig is) en betekent "overwinning" - laas komt van het Griekse laos en dat betekent "volk". Ook hier vinden we weer een parallel met een bijbeltekst: "ik zag een wit paard, en die daarop zat had een boog; en aan hem is een kroon gegeven; en hij behaalde zeer vele overwinningen!" (Openbaring 6:2). Nicolaas leefde in de 4e eeuw na Christus is Myra (klein Azië). Het is de plaats Demre, in het midden van de zuidkust van het huidige Turkije. Over zijn leven is weinig bekend, buiten het feit dat hij bisschop van Myra was en dat hij het Concilie (kerkvergadering) van Nicea heeft bijgewoond. Na zijn dood is hij begraven in Myra. Zijn graftombe werd in de 6e eeuw na Christus beroemd. In 1087 is de kist met het (waarschijnlijke) stoffelijke overschot van Nicolaas door een groep Italiaanse zeelieden gestolen, die de kist overbrachten naar Bari. Deze verplaatsing veroorzaakte grotendeels de populariteit van St Nicolaas in de rest van Europa. Na de Reformatie verdwenen de St Nicolaastradities in alle protestantse landen, behalve Nederland. Nederlandse kolonisten namen deze traditie mee naar Nieuw Amsterdam, het huidige New York. St Nicolaas werd door de engels sprekende meerderheid overgenomen onder de naam Sancta Claus. In diverse verhalen over St Nicolaas komt zijn vrijgevigheid en mensvriendelijkheid nadrukkelijk naar voren. Hij zou volgens de overleveringen bruidsschatten van goud gegeven hebben aan drie meisjes die anders vanwege haar armoede in de prostitutie terecht zouden zijn gekomen. Ook zou hij drie kinderen gered hebben die tijdens een hongersnood vermoord waren en in een vat ingepekeld lagen. St Nicolaas is de beschermheilige van ondermeer zeelieden en kooplui. Ook is hij de patroon van Amsterdam: Trek je beste tabberd an Rijd er mee naar Amsterdam... Amsterdam kent dan ook een St Nicolaaskerk (bij Centraal station) en een Nicolaaslyceum (in de Prinses Irenestraat).

© Monique Leygraaf
Amsterdam nov 2000

een icoon van de heilige Nicolaos, een beroemde heilige in de Russ. Orthod. Kerk