door JD&SL_ D3_2002

een mooi en breed opgezet en toch nuchter en poëtisch verhaal. Het neemt je mee en je komt voor nieuwe feesten uit. En paar keer met aandacht doornemen en met relatief weinig inspanning heb je een verantwoorde korte les waarin je ziet dat oude bekenden ook nieuwe vrienden kunnen zijn die je graag ziet.

Proficiat JE 020422

Inhoudsopgave

Hoofdstuk 1 exodus 3-12-20

Hoofdstuk 2 lessenserie

Hoofdstuk 3 kerstmis en pasen

Hoofdstuk 1

Exodus en de feesten

Opdracht 1A exodus 3-12-20.

Wat hebben de teksten met elkaar te maken?

Bestudeer de samenhang. Schrijf daarover een korte notitie.

Exodus 3

We vallen midden in een verhaal binnen het verhaal van Abraham.

Exodus 3 begint met Mozes de herder dat hij bij de berg van God (horeb) aankomt.

Aldaar zag hij het brandende braambos wat natuurlijk zijn aandacht trok, en hij dit verder wilde onderzoeken.

God zag Mozes komen en riep hem, hier ben ik! God vertelde wie hij was, de God van uw vader, God van Abraham enz. waarop mozes zijn gezicht bedekte.

God sprak hij had de ellende gezien van het volk in Egypte en kwam nu om het volk te bevrijden uit de macht van Egypte, om hen weg te leiden uit dit land naar het land van melk en honing. ( naar daar waar het goed was).

Het geklaag van de Israëlieten was doorgedrongen en hij had gezien hoe ze onderdrukt werden door de egyptenaren.

God zend Mozes naar de Israëlieten die bij de farao in dienst zijn en geeft hem de opdracht hen weg te leiden uit Egypte. Mozes twijfelt of hij dit wel aankan. God zegt hem dat hij hem zal bijstaan. Ga en vertel aan de oudste wie u verschenen is de God van uw Vader enz.En zeg hij heeft mij de opdracht gegeven zorg voor u te dragen en u weg te voeren uit het land Egypte want hij ziet wat men u aandoet. En het volk zal naar u luisteren. Ga met de oudste naar de koning van Egypte en zeg tegen hem dat ge 3 dagen naar de woestijn wil om te offeren aan God, de koning zal u niet zo laten gaan. Daarom zal ik (God) tekenen verrichten (plagen) zodat hij u laat gaan. En de egyptenaren zullen gunstig gestemd zijn tegenover u ga dus niet met lege handen en neem zoveel mogelijk mee uit Egypte aan bezittingen, Egypte heeft u beroofd dus neem wat u toebehoort.

Exodus 12

De instelling van Pesach.

Deze maand moet je voortaan beschouwen als beginmaand de eerste maand van het (kerkelijke) jaar. Bij Pasen begint het opnieuw.

Mozes en Aäron moesten aan de hele Israëlitische gemeenschap bekend maken dat ze een éénjarig mannelijk lam moesten slachten en hoe dit te bereidden, en dat het gegeten moest worden met ongezuurd brood en kruiden.

Het bloed moest men uitstrijken over de balk en deurposten van het huis waar het lam gegeten wordt, en tot de morgen mag er niemand buiten komen, want als God Egypte straft zal hij uw deur voorbijgaan.

Zo begon de instelling van het paasfeest, God zei er namelijk bij dat dit een eeuwig durende wet is die we moeten onderhouden als paasoffer voor God, ten teken dat hij ons gespaard heeft toen de plaag in Egypte rondging.

Midden in de nacht werd Egypte gestraft al de eerstgeborene werden omgebracht ook van het vee en de opvolger van de farao. De farao werd gestraft met zijn eigen wet die hij had ingesteld ten tijde van de geboorte van Mozes. Namelijk het doden van de eerstgeborene jongetjes van het Israëlitische volk.

In die nacht riep de farao Mozes en Aäron bij zich en hij smeekte hen zo spoedig mogelijk te vertrekken met het hele Israëlitische volk en al hun bezittingen.

De egyptenaren waren gunstig gestemd tegenover het Israëlitische volk en gaven hun zilveren sierraden en kleding mee zo beroofde de Israëlieten Egypte.

Die nacht hadden zij niet geslapen zoals de voorschriften dit was de nacht van het grote waken. Die nacht had God over hen gewaakt en uit Egypte geleid. Daarom waken wij nu nog de avond voor Pasen (paaswake,avondwake) als herinnering dat God ons met sterke hand geleid heeft uit Egypte.

Zoals de Joden nu nog Pasen vieren, wat ons herinnerd aan het verhaal, de gebruiken en wetten die toen zijn ingesteld, en die heden ten dage door het Joodse volk in ere gehouden worden zoals het eten van matzes (ongedesemd brood) en het (paas)lam wat geslacht word herinnerd hen aan de redding van de dood en behoud van nieuw leven.

Exodus 20 ® de 10 geboden.

God sprak ik heb u weggeleid uit Egypte en u zult geen andere goden hebben. Ik zal u goedheid bewijzen als u mij liefheb en mijn geboden onderhoud. God geeft het Israëlitische volk regels en geboden over hoe te leven en met elkaar om te gaan en hoe de week in te delen. De zevende dag is het sabbat wat herinnert aan de schepping en de vrijheid.

Om met zo’n groot volk op weg te zijn dan heb je regels nodig.

Als God zich aankondigt met donder en flitsen schrikt het hele Israëlitische volk en smeken Mozes om met hem te spreken want ze vreezen voor God ( ze hebben immers gezien wat God met Egypte heeft gedaan)

Mozes vertelt hen dat God hen op de proef stelt om te zien of ze zich wel aan de regels houden en hem in ere houden. Het volk kijkt toe hoe Mozes toe treed op de donderwolk waarin God aanwezig is. God spreekt tot Mozes en vertelt hem verder over wat niet te doen zoals geen goden van goud of zilver te maken, en over wat wel te doen zoals een altaar waarop men offers kan brengen met de voorschriften over hoe dit altaar gebouwd moet worden.

God stelt het volk op de proef en bouwt een vertrouwens relatie met hen op, net als dat hij een verbond met Abraham sloot zo sluit hij nu een verbond met het volk, ik ben er voor jullie(je).

De samenhang.

God is met het Israëlitische volk begaan, en gaat daarvoor een verbond aan met Mozes net als met Abraham, Isaak en Jacob. Door Mozes sluit God een verbond met het volk door hen de wetten te geven over hoe samen te leven.

In alle drie de verhalen vertelt God aan Mozes wat hij of het volk moeten doen, aan Mozes vertelt hij hoe hij het volk moet leiden bij de uittocht, aan het volk wat zij moeten doen in de nacht voor Pasen.

God laat zich in elk verhaal op wonderlijke wijze zien in ex. 3 het brandende braambos wat de aandacht van Mozes trekt in ex. 12 gaat God rond in Egypte. Het Israëlitische volk wijst hij de weg door overdag zich te vertonen in een wervelkolom en s’nachts in een vuurzuil.

In ex. 20 laat God van zich horen door overweldigende donderslagen en bliksemflitsen, bazuingeschal en een rokende berg.

Logisch toch dat het je aandacht trekt als iets met veel gedonder en geraas langs zij komt.

Één ding is in ieder geval duidelijk God geeft Mozes en het volk (ons) het vertouwen dat je de opdracht aan kunt, ook al twijfel je soms net als Mozes. Maar vertrouw dan op hem God. Want hij zal er zijn als je hem nodig hebt.

Zo zal Mozes de wil van God uitvoeren, het volk zal zich houden aan de regels van de paasnacht en de tien geboden. Dit zijn allen regels waardoor God het verbond met ons aangaat en wat eeuwig zal blijven bestaan, hier keren we altijd weer terug het maakt niet uit wat er gebeurt of gebeurt is.

Hoofdstuk 2

Opdracht 1b

Lessenserie bij exodus 3, 12 en 20

Voor wie zijn deze lessen bedoeld?

Voor kinderen uit de onderbouw dan wel groep 3 en 4.

Deze lessenserie is geschreven in een thema, op reis door een woestijn. Binnen dit thema komen een paar vraagstukken aan de orde waaraan we verschillende activiteiten verbinden.

Les 1

Wat is een woestijn, en waar vinden we ze?

Samen met de kinderen maken we een woordspin over wat zij denken dat een woestijn is en wat je er kunt vinden.bijvoorbeeld.

Zand palmbomen warm

Kamelen

Water

Geen wegen

Verre landen

Hoofddoeken zon

Zo’n woordspin verdeel je dan in verschillende categorieën, bijv.

waar ligt een woestijn, temperatuur

Hoe ziet een woestijn eruit

Wonen en leven van mensen in de woestijn

Planten en dieren wereld in de woestijn

Op een tafel hebben we ervoor gezorgd dat er atlassen liggen reisgidsen, en informatieboekjes over landen en woestijnen.

We zorgen voor een kopie van de kaart van Egypte en Israël. Met behulp van een atlas gaan ze opzoek waar zich de woestijn bevind. Een groepje kinderen mag de woestijn geel kleuren op de kaart. Misschien kunnen ze ook de temperatuur vinden en erbij schrijven.

Een andere groep verzamelt plaatmateriaal over hoe een woestijn eruit ziet in bijv, reisgidsen, dit plaatmateriaal wordt op een groot vel geplakt.

Weer een andere groep zoekt plaatmateriaal over hoe de mensen leven, wat ze dragen en waar ze in wonen, ook dit materiaal wordt opgeplakt op een vel papier. En hoe men reist door een woestijn.

Nog weer een andere groep onderzoekt welke dieren en planten er in de woestijn leven en welke kleuren ze hebben. Dit plaatmateriaal wordt ook weer opgeplakt.

Als de verschillende groepjes bezig geweest zijn presenteren ze aan elkaar wat ze gevonden hebben, en hangen we de collages op in de klas.

Dit is een opening voor de reis door de woestijn.

Les 2

Er komt een echte woestijn in de klas.

Beeldende vorming

De kinderen hebben nu een globaal beeld van hoe een woestijn eruit moet zien. Samen proberen we een hoek van de klas in te richten als een echte woestijn, met zand, rotsblokken en blauw plastic voor eventueel water.

Op het eerste gezicht lijkt het nu op een woestijn maar de woestijn is nog leeg er groeien nog bomen en planten in en er leven dieren in en soms overnachten mensen in de woestijn.

De woestijn moet nog aangekleed worden, in de vorige les hebben we ontdekt dat er veelal palmbomen en cactussen groeien in een woestijn.

Veel zand kleurige dieren o.a. slangen en kamelen. Met een goede schutkleur.

En tenten van doeken en takken gemaakt, waarin mensen overnachten en waarmee ze zich beschermen tegen de zandstormen

De klas word verdeeld in drie groepen:

groep 1 maakt met kokers, ballonnen en papier-maché, palmbomen en cactussen. En gekleurd papier. Of met klei en cocktail prikkers. Die kun je later beschilderen.

Groep 2 gaat dieren maken van karton, wat zou nou een goede schutkleur zijn in de woestijn? Laat kinderen vooral kijken in slangenboeken. Laat de kinderen in het groot een slang tekenen op karton. Ze smeren de slang in met houtlijm en strooien daar zand overheen, wanneer ze hun tekening ondersteboven houden valt het overtollige zand eraf. Zorg voor verschillende kleuren zand, zoals schelpenzand, zilverzand enz.

Groep 3 maakt van takjes, stokjes, touw, draad en verschillende lappen tenten waarin de mensen kunnen overnachten.

Als de kinderen de verschillende werkstukken gemaakt hebben dan komen deze in de woestijn te staan zo begint de woestijn al echt een beetje te leven.

Les 3

Als je zo rond kijkt in de woestijn dan vind je weinig om van te leven dus wat nemen we nu allemaal mee als we op reis gaan, hoe kleden we ons zelf aan en waar reizen we mee, door de woestijn. Dit bekijken we in een kringgesprek.

Vooral water blijkt een belangrijk aspect in de woestijn, want je vindt er geen kranen en soms op grote afstand een oase.

Maar hoeveel moet je nu eigenlijk mee nemen?

We laten de kinderen eerst schatten hoeveel water ze denken nodig te hebben voor een woestijnreis van 10 dagen. Ze moeten overleggen hoeveel ze eigenlijk per dag drinken, en ze moeten ook aan de dieren denken, hoeveel zouden die nodig hebben?

Hierna maken de kinderen het werkblad Dorst! Hiervan leren de kinderen hoeveel water mensen en dieren nodig hebben.

U kunt ze eventueel als uitloop nog laten uitrekenen hoeveel je nu voor een 10 daagse woestijnreis nodig heb als je met 5 mensen en 3 kamelen reist.

Ook het aspect voedsel komt hier aan de orde want veel valt er niet te vinden in de woestijn en je kunt ook geen koelkast meenemen om het meegebrachte voedsel te bewaren. Zo komen we op het aspect ongedesemd brood.

Hier kun je het verhaal uit exodus bij lezen waarin de mensen ook op reis gingen door de woestijn, en deeg mee namen voor onderweg. Wij proberen ook van dat deeg te maken en daar brood van te bakken.

De voorbereidingen voor de woestijn reis zijn nu zo goed als klaar het grootste probleem is nu nog hoe vinden we de weg want er staan geen ANWB borden.

We kunnen de weg vinden met behulp van de zon en de sterren, maar ook met behulp van een kompas je kunt de werking van een kompas uitleggen en laten zien.

Eventueel kun je nog naar de kleding kijken van de mensen in de woestijn, en hier

een modeshow van maken.

De kinderen gaan nu op reis door de woestijn. En schrijven ieder een eigen verhaal over hun reis door de woestijn.

Afsluiting: We bespreken wat we nou moeilijk vonden en wat gemakkelijk, we lezen enkele reisverslagen voor.

En we bespreken wat hebben we nu eigenlijk geleerd?

hoofdstuk 3

Kerstmis: de geboorte van het kind Jezus waar geen plek voor was en geboren werd in die armzalige stal.

En waar je als kind zijnde goed voor moest zorgen, dus wat schaapjes extra in de stal, och ook maar een lichtje gemaakt dan kunnen ze tenminste wat zien een kaarsje voor het licht en de warmte. De kachel wat hoger en wat lekkers bij de koffie. En beschuit met muisjes na de nachtmis want dan geschiedde het eindelijk en je kon het toch niet maken om op het (grootste) feest niet aanwezig te zijn!

Maar is dat nu echt wel zo? Hebben we er niet te veel pracht en praal van gemaakt en de boodschap vergeten?

Hoe is het kerstfeest eigenlijk ontstaan? We gaan eens zoeken in de bijbel maar waar?

Register, kerstfeest, kerst, kerstmis.

Hé het staat er niet in dan bij geboorte. Ja, daar vinden we iets en het verwijst naar Mt. 1, 25 en Joh. 1, 13.

In Mt 1 lezen we dat Maria zwanger is van de heilige geest, en Jozef bezoek krijgt van een engel die hem vertelt niet bang te zijn om Maria tot vrouw te nemen want het kind dat zij draagt is van de heilige geest, het zal een zoon worden en je zult hem Jezus noemen, en hij zal zijn volk redden uit de zonden.

En zo gebeurt het Jozef wordt de man van Maria en zij krijgen een kind te Bethlehem in Juda.

In joh. 1 wordt de geboorte helemaal niet uitgebreid vertelt hier leest men over het ware Licht waar Johannes van getuigd maar niet hij was het licht.

Het Licht kwam in de wereld door uit God geboren te worden. Doelt men hier op de maagdelijkheid van Maria van waaruit het Licht (Jezus) geboren wordt.

In joh. Vinden we weer een verwijzing naar Mt.1 maar ook naar Lc 1.

In Lc 1 vinden we de geboorte van Johannes de zoon van Zacharias en Elisabeth.

De engel gabriël vertelde zacharias dat zijn vrouw zwanger zou worden van een zoon zacharias was met stomheid geslagen. Deze zelfde engel werd even later naar Maria gezonden en bracht haar de boodschap dat ze zwanger zou worden van een zoon, voor Maria klonk dit allemaal erg onwerkelijk en vroeg zich af hoe dit ging gebeuren, de engel antwoordde haar dat de heilige geest over haar zou komen en haar zou vervullen (onbevlekte ontvangenis).

Maria bracht een bezoek aan Elisabeth, zodra Maria Elisabeth begroette sprong het kind op in haar schoot en Elisabeth werd vervuld met de Heilige Geest , na een tijdje keerde Maria weer terug naar huis.

Johannes werd geboren en groeide op en de geest ging hem steeds meer en meer beheersen.

Lc 1 gaat vrijwel volledig over Johannes en Maria word zijdelings genoemd zij draagt het kind al in haar schoot. Lezen we nu verder bij hoofdstuk 2 dan komt er het grootste gedeelte over de geboorte van Jezus wat bij ons het meest bekend is als het kerstverhaal.

Keizer augustus vond dat er een volkstelling moest plaatsvinden daarop moesten Jozef en Maria op reis naar Judea de stad van David in Bethlehem omdat zij behoorde tot het geslacht van David. Om zich dat te laten inschrijven omdat het erg druk was in de stad was er geen plaats meer in een herberg om te overnachten, in deze nacht bracht Maria haar kind ter wereld, wikkelde hem in doeken en legde hem in een kribbe. In de omgeving bevonden zich ook herders met een kudde een engel verscheen hen en vertelde wat er gebeurt was in de stad van david en hoe ze dit kind konden vinden. De engel kreeg ondersteuning van een heel koor engelen en namen afscheid van de herders met een jubellied.

Als je dit alles overkomt in een rustige nacht dat je over je schapen waakt wordt je wel heel nieuwsgierig en het was zo duidelijk verteld dat je het vinden van dit kind niet kan missen.

De herders besloten er heen te gaan en vonden het kind, hier houd het voor Lc. Op.

In Mt. 2 komt dan nog wel het bezoek van de wijzen naar voren. De wijzen kwamen uit het oosten en hadden een ster gezien en vroegen waar de koning van de Joden zich bevond want zij waren gekomen om hem hulde te brengen. Koning Herodus had dit alles vernomen en ontbood de wijzen en gaf hen de opdracht gas op onderzoek uit en vertel het mij wanneer ge het kind gevonden hebt. De wijzen gingen op weg en een heldere ster wees hen de weg boven de plaats waar het kind zich bevond bleef de ster staan. De wijzen aanschouwde Maria en het kind en boden het geschenken aan. En in een droom gewaarschuwd vertrokken zij langs en andere weg om niet meer naar Herodus terug te keren.

Het kerstverhaal zoals iedereen dat wel kent komt dus eigenlijk niet in zijn geheel in de bijbel voor. Het zijn steeds korte stukjes die we vinden in één van de vier evangeliën in het nieuwe testament. Maar over de dag waarop Jezus is geboren geven ze geen van alle uitsluitsel.

Maar hoe komen we dan aan het kerstfeest op 25 december?

Stukje geschiedenis:

Sinds de vierde eeuw vieren de christenen kerstmis, rond deze tijd ontstonden de twee grote feesten van de kersttijd. De kerk van Rome heeft de 25 ste december uitgekozen want deze dag gold in het gehele gebied rond de Middellandse zee als de geboorte dag van de zonnegod Mithras, die ook wel door de Romeinen vereerd werd. Tevens was de 25 ste de dag van de Germaanse winterzonnewende. De kerk viert daarmee Christus als de ware zon “het Licht der Wereld” dat de heidense zonnegod verdrijft. In het oosten vieren ze vooral 6 januari de dag waarop Jezus gedoopt werd en aan de wereld werd b3ekendgemaakt als de Zoon van de Vader.

Het feest van de openbaring des heren hij wordt bekendgemaakt als de ware koning die door alle koningen gehuldigd word, daarom noemt men het ook wel het feest van de heilige driekoningen.

Het woord kerstmis betekent Christus-mis. Omdat we in de kerstnacht de geboorte van Jezus Christus vieren. Zo is het gekomen dat wij kerstfeest altijd vieren op 25 december.

De kerststal werd in 1223 voor de eerste keer door de heilige Franciscus van Assisi in een kerk in Italië opgesteld zoals de herders in Bethlehem zo waren nu de gelovigen de pelgrims naar de kribbe, en al gauw stonden er kribben in kerken, kloosters, scholen en huiskamers.

En Pasen dan?

Ook één van de belangrijkste feesten in het kerkelijke jaar. We herdenken dat Jezus gestorven is voor het leed van de wereld en opgestaan uit de doden.

Eigenlijk opnieuw geboren de wedergeboorte. Weer komt daar het woord geboorte in naar voren.

Laten we weer eens verder kijken in de index, maar nu bij wedergeboorte.

Dan vinden we Mt. 19,28. en Joh. 3,3.

Zoeken we nu bij Pasen dan vinden we Ex. 12,1-51, Dt 16,1-8, 2Kr. 35, 1-19, en Mt. 26 2-17.

Bij de twee suggesties van wedergeboorte word een eerste aanzet gegeven tot de verrijzenis. Het einde van de tijd waarna de vernieuwing komt. Laten we dan eens kijken wat we dan bij Pasen vinden dan blijkt dat het paasfeest er al veel eerder was want Jezus viert ook dit feest blijkt uit Mt. 16.

Dit paasfeest is het oorspronkelijke Pesach, een Joods feest waar de uittocht uit het slavenhuis Egypte herdacht wordt met het eten van o.a. ongedesemd brood.

Het voorbijgaan van de dood en het behoud van nieuw leven.

Joodse mensen vieren vandaag de dag nog steeds Pesach.

Maar waar komt ons paasfeest dan vandaan?

Als we bij Mt. Verder lezen komen we bij de verhalen die ons bekend in de oren klinken met Pasen.

De gevangen neming van Jezus, de kruisiging en de verrijzenis. Het sterven gaat gepaard met het beven van de aard en duisternis net als in exodus wanneer God van zich laat horen.

Maar hoe zit het dan met de opstanding?

Dit staat nergens expliciet vermeld, alleen dat de aarde begon te beven en er een engel verscheen en die de vrouwen de boodschap bracht zoek Jezus niet hier hij is verrezen zoals hij u gezegd heeft.

De bewakers van het graf schrokken en bleven doodstil staan toen de engel verscheen en de aarde begon te beven met stomheid geslagen ( net als Zacharias).

Zo is het eigenlijk ook met ons paasfeest we vieren hier een feest wat ons als een sprookje vertelt wordt, maar wat er nou echt aan de hand is,waar het nou echt omgaat daar hebben we geen woorden voor we zijn met stomheid geslagen.

Als we het nu over deze twee feesten samen hebben is het eigenlijk vreemd dat we met kerst beginnen. Een boek lees je toch ook niet van achter naar voren.

Pasen is eigenlijk het belangrijkste feest het berust op een veel oudere traditie de uittocht uit de slavernij van Egypte, wij vieren nu de wedergeboorte het verlaten van het einde van de tijd waarna de vernieuwing komt. Net zoiets als de onderdrukking in Egypte en het op weg gaan naar het beloofde land het land van melk en honing.

Uit de Egyptische duisternis, uit de vallei van enkel schaduw en dood ( letterlijk van de webside).

Nu Jezus gestorven is blijkt pas hoe belangrijk hij was en hoe wonderlijk, zijn leven moet doorgaan in………………….

Eigenlijk is dit het begin van alles, hier begint het echt.

Maar geboorte betekent toch nieuw leven, dat wat wij met kerst vieren. Eigenlijk vieren wij met kerst de geboorte van de verlosser het einde van de slavernij vanuit het donker naar het licht.

Kerstfeest het feest van Licht. Advent de verwachting van donker naar licht het zal beter worden. Zo is Jezus een voorbeeld voor de mensen om te leven zoals God het heeft bedoeld.

Door zijn zoon geboren te laten worden en te laten sterven aan het kruis en te laten verrijzen wil hij ons duidelijk maken dat hij (God) er altijd voor ons zal zijn door alle tijden heen. Jezus is niet dood hij leeft voort als een licht in de duisternis.

Hoe kom je de samenhang nu tegen in de kerstsymbolen?

Allereerst is daar het Licht waar we in de kersttijd niet genoeg van aan de gevels kunnen hangen, kaarsen die branden in overvloed. En een ster die ons de weg wijst.

Licht het symbool van donker naar het licht toe, het Licht dat ons de weg wijst.

En dan natuurlijk de Engel de boodschapper van het goede nieuws, die Maria de boodschap brengt dat ze zwanger zal zijn, die de herders in het veld vertelt dat de verlosser is geboren, en de engel die bij het graf verschijnt en aan de vrouwen vraagt wat zoekt gij hier.

De engelen de boodschappers een symbool van het kerstfeest wat uitmond in een koor van engelen in het gloria in excelsis Deo.

De kerstboom het voorjaar van de paastijd, de kerstboom gaat terug op een voor christelijk gebruik de altijd groene takken werden gebruikt om de winterzonnewende te vieren. De altijd groene boom werd gebruikt als teken van leven en vruchtbaarheid. Tegen het einde van de 19 de eeuw deed de boom zijn intrede in de katholieke kerken en huizen.

Het symbool van doorgaan altijd groen, altijd nieuw leven (voorjaar).

Het leven van Jezus zal ook altijd doorgaan er zullen altijd nieuwe impulsen zijn waardoor het leven van Jezus voort leeft doorgaat.

Geraadpleegde literatuur:

Readers: katechese Alef & Beth  

Schrijver: Dr. Jan C.M. Engelen

Hogeschool IPABO, Amsterdam, Alkmaar

Boeken: Bijbel Willibrord Vertaling KBS

De bijbelse wereld in kaart gebracht

Schrijver: Joseph Rhymer

Uitgeverij: H.J.W. Becht Amsterdam

Al de dagen van ons leven

Paul Deleu e.a.

Uitgeverij: Averbode

Bijbelse verhalen (kinderbijbel)

D.A. Cramer schaap

Uitgeverij: ploegsma

Internetsite’s: www.bijbelse-katechese.com/default.html

www.praxisbulletin.nl/archief

www.google.com afbeeldingen (pesach, exodus)