Kerstmis en Pasen nader overwogen met het accent op Pasen

MA_D3_2002

Kerstmis en Pasen verwijzen naar elkaar. Kun je daar als onderwijsgevende iets mee doen? Kan het betekenis hebben of krijgen voor jezelf? Dat vraagt een moment van bezinning, terug gaan in je eigen verhaal en kijken naar de kinderen.

Hier vind je een verhaal dat je bij de voorbereiding kan helpen. Je kunt er je eigen verhalen naast leggen. JE 020422

A De samenhang tussen Kerstmis en Pasen

Exodus: God redt: God legt door de bevrijding uit de slavernij zijn visitekaartje op tafel: Iemand die redt, die vrijmaakt.

Mattheüs 1,21: Jezus, want hij zal zijn volk bevrijden van hun zonden: Zonden is dat wat het verbond in gevaar brengt, opheft, ontkent, op het spel zet. Het vergeven van zonde is het herstellen van het verbond, het verbond als nieuw maken.

Naar Egypte – uit Egypte

Voor Joodse mensen is Pesach het feest van de uittocht uit de slavernij, uit Egypte. De vader of de oudste vertelt het verhaal over de bevrijding uit de slavernij zodanig dat ieder die het hoort begrijpt, aanvoelt, dat de verteller zichzelf ervaart als een van hen, ook een vrij mens is, en dat je je zelf ook zo voelt.

Egypte komt in de verhalen rond Kerstmis duidelijk bij Matteüs naar voren: 2.13 Een engel meldt zich bij Jozef met een kort en ondubbelzinnig verhaal, een opdracht sta op, neem het kind en zijn moeder mee en vlucht naar Egypte, en blijf daar tot ik je waarschuw.

Kerstmis: Het licht van de geboorte

Pasen: Het licht van de opstanding

Voor de christenen is Pasen het feest van de opstanding van Jezus.

Jezus is op de derde dag na zijn kruisiging uit de dood opgestaan. Hij verschijnt aan diverse mensen, maar niemand is getuige van zijn feitelijke opstanding. Vanaf het begin moeten de verhalen ons hier doen opzien. Hij kwam in de wereld om wat God en mensen scheidt, de zonde, het niet verbonden zijn, weg te nemen. Hij lijdt als een mens om Gods wil te volbrengen. De Verlossing

B Welke Christelijke betekenis geeft dat aan Kerstmis?

Het woord ‘kerstmis’ voor het feest dat de geboorte van Jezus Christus herdenkt, is afgeleid van ‘Christusmis’. De exacte dag van Jezus’geboorte is niet bekend, maar al vanaf de 4^de eeuw wordt het kerstfeest op 25 december gevierd. Wilde men in Rome het zonnewendefeest op deze manier kerstenen? Misschien. Het kan ook zijn dat er een relatie ligt met Pasen, ongeveer 9 maanden eerder.

De naam Jezus betekent: hij bevrijdt. Volgens de vroegchristelijke traditie werd Jezus geboren in een grot die werd gebruikt als stal.

Kerstmis is vooral het feest van de vrede. De engelen die verschenen aan de herders loofden de Heer met de woorden: Eer aan God in de hoge hemel, en vrede op aarde voor de mensen die hem lief zijn. De woorden van de engelen worden in de Christelijke kerk verkondigd in de hymne ‘Gloria in excelsis Deo’

De Griekse naam ‘Christos’ heeft dezelfde betekenis als het uit het Hebreeuws afkomstige ‘Messias’ dat gezalfde betekent. De priesters, profeten en koningen van het Oude Testament werden gezalfd met gewijde olie als teken van hun wijding aan God. Een ‘Messias’was aangewezen om werken tot stand te brengen ten gunste van zijn volk, onder Gods gezag en uit zijn naam. Dit was de roeping van Jezus.

C Hoe kom je dat in de kerstsymbolen tegen?

Kerstsymbolen:

Stal en kribbe: symbool van geboorte, armoede en nederigheid

Engelen: brengen God’s boodschap en brengen het licht

Sterren: geboorte van een koning en wijzen de weg.

Lichtjes: Kaarsen Er is weer licht na de duisternis, het licht van de geboorte van Jezus

Duiven: teken van vrede. Maria bracht het offer van de armen, twee vogels. Een om haar dank aan God te uiten en een om God om vergeving te vragen voor haar zonden.

Het kerstfeest is een familiefeest.

Met al je geliefden samen de geboorte van Christus te vieren. In vrede en harmonie. In deze tijd wordt het kerstfeest alleen maar commerciëler en Amerikaanser. Veel cadeaus, heel veel verlichte huizen en bomen. Heel veel en vooral duur eten.

Toch vind ik het nog steeds een hele gezellige periode, waarbij altijd een hoop herinneringen naar boven komen aan hoe we het vroeger vierden. Ook met mijn eigen kleine gezinnetje vind ik het een heel gezellige tijd.

Vroeger thuis gingen we altijd naar de nachtmis, en dan het liefst naar de Nicolaaskerk in Amsterdam want dat was de mooiste nachtmis vond mijn vader altijd. Ik kan me daar de sfeer nog altijd heel goed van herinneren. Het was koud en duurde lang maar het was heel mooi en dan kwamen we thuis en stond het kerstbrood klaar. Met mijn eigen gezin ga ik niet naar de kerk. Ik mis de sfeer hiervan wel met kerst, maar ja alleen met kerst kan natuurlijk niet.

Het uiterlijk vertoon heeft natuurlijk alles te maken met de tijd waarin we nu leven. Alles moet groter, duurder, meer en mooier. Dus ook het vieren van Kerst.

Hoe we het vieren vind ik niet zo belangrijk als we het maar vieren. En als we er met z’n allen maar voor zorgen dat de geboorte van Jezus Christus en de opstanding van Jezus Christus niet voor niets gebeurd zijn. Laten we met zijn allen het verbond met God niet breken. Dit is de enige wens die ik heb.

Pasen thuis

Ik wilde nog even verder gaan met de viering van Pasen met kinderen.

Het kerstfeest heb ik in mijn vorige opdracht al helemaal uitgewerkt. De symbolen zijn in feite een aanleiding om te vertellen, voor-beelden die je kunt uit-leggen.

Paassymbolen:

Paaskaars: licht van de opstanding

Paaseieren en de paasmaaltijd: Beide gebruiken zijn niet uitsluitend met de christelijke godsdienst verbonden, maar hebben een universele herkomst en zin.Reeds bij de oude volken was het ei het zinnebeeld van de opstanding. Eiergoden, eierfeesten en eierspelen zijn het gemeenschappelijk bezit van de gehele mensheid. Bij de Joden at men eieren op de begrafenismaaltijd als symbool van de wedergeboorte na de dood. En in de Seiderschotel die tijdens de Seidermaaltijd aan de vooravond van de Pesachviering op tafel staat, bevindt zich ook een gebraden ei. De Germanen aten ze op de offermaaltijden van de Ostera. Bij de eerste evangeliepredikers werd het ei het symbool van de opstanding van Christus.

Beschilderen van eieren:Het gebruik om de paaseieren te beschilderen, dateert ook reeds uit de oertijd van de mensheid. In de christelijke landen kleurde men de eieren in overeenstemming met de kleuren welke het altaar droeg, waarna men ze in de kerk bracht om ze laten wijden en te offeren.

Verstoppen van eieren:In vroegere tijden werden eieren in akkers begraven om deze vruchtbaar te maken. Waarschijnlijk gaat hier het gebruik terug om eieren te verstoppen, die door de kinderen moeten worden opgezocht.

Paasvuren: Naast het eten van en het spelen met eieren op Pasen, is het gebruik om paasvuren te ontsteken populair.Deze paasvuren, vooral in het oosten van ons land onafscheidelijk aan het paasfeest verbonden, staan in verband met de nieuwe lente. Het zijn lentevuren, die vruchtbaarheid brengen over velden en stallen. De paasvuren gingen samen met paasbroden en –koeken, die door de kramers aan hun stalletjes verkocht werden als herinnering aan oeroude maaltijden.

Maar waar komt die Paashaas vandaan? Teken van de vruchtbaarheid vermoedelijk, van het voorjaar dus.

Palmpasen. Vroeger gebeurde dit wellicht hier en daar. Volgens mij is het een gewoonte van de laatste tijd. Ik kan me niet herinneren dat wij dit vroeger ook deden. Misschien is het nu meer algemeen geworden omdat 'we' blij zijn dat we met de kinderen nu iets kunnen doen. Het is een teken van de lente, of van de intocht van Jezus in Jeruzalem. De omstanders leggen een ‘loper’ voor hem uit van jassen en palmbladeren

De kleur geel: een lente kleur. Wit en geel zijn ook de kerkelijke kleuren voor Pasen.

D. Wij vieren Pasen

Pasen is:Opstanding’. Christus is opgestaan uit de dood.

Deze blijde boodschap willen we aan kinderen vertellen, maar hoe?

In ons leven zijn veel negatieve situaties waarvan we menen dat ze niet te veranderen zijn. Ze vormen een star gegeven, onwrikbaar, log en dood. Deze situaties zijn voor kinderen ook herkenbaar. We willen in onze vieringen vanuit deze ‘doods-situatie’naar de Opstanding toewerken. Daarom kunnen we niet volstaan met het aanbieden van gekleurde paaseieren, jonge kuikentjes en narcissen. We moeten vertellen en vieren dat aan Pasen de ‘Goede’Vrijdag vooraf gegaan is. Want die doods-situatie heeft Christus overwonnen. Ons leven van alle dag heeft Hij vernieuwd. Dit geeft ons de moed op te staan en verder te gaan. Door middel van verhalen, liederen en gedichten willen we dát met de kinderen vieren

(Mijn zoontje van 8 jaar, vroeg mij, mam wat betekent dat Goede Vrijdag?

Ik gaf als antwoord, dat is de dag waarop Jezus gekruisigd werd. Hij keek me bedenkelijk aan en zei: noemen ze dat Goede? Hij had dus verdere uitleg nodig. Die heb ik hem gegeven. Ik geloof dat de Christelijke school waar hij op zit iets gemist had tijdens de viering van Pasen)

Het paasverhaal in de Evangeliën

In de weergave door de evangelisten van het verhaal van de opstanding van de Heer, treffen we veel verschillen aan. Deze zijn ontstaan omdat iedere evangelist weer een ander accent wil benadrukken.

Na de opstanding van de Heer zijn de verhalen jarenlang mondeling doorverteld. Vandaar de verschillen die er in de weergave van het verhaal zijn. Het zijn weliswaar verschillen in details, maar deze geven des te duidelijker aan, dat het vier getuigenissen zijn van een ongewoon en onverwacht gebeuren.

De eigenlijke opwekking wordt door geen van de evangelisten beschreven. Matteüs bijvoorbeeld schrijft meteen over de verschijning van Jezus aan de vrouwen. Bij Matteüs en Marcus zijn het twee vrouwen die naar het graf gaan, bij Marcus zijn het er drie. Marcus noemt ook de reden voor hun gang naar het graf: om het lichaam te balsemen. De anderen noemen geen reden, misschien omdat ze aannemen dat het bij de lezers bekend is dat een geliefd persoon gebalsemd wordt In alle vier de evangeliën wordt Maria van Magdalena genoemd als een van de vrouwen. Zij is er vanaf het begin bij. In het Johannesevangelie is het Maria Magdalena die in het graf twee engelen ziet. Hierna volgt de ontmoeting met de opgestane heer.

Het opstandingsevangelie van Marcus geeft, wanneer we dit precies volgen, maar weinig woorden van jubel aan. Bevreesd gaan de vrouwen bij het graf vandaan en zij zeggen niemand iets. Wel is er bij Marcus de vermelding “dat de zon opgaat”

Dit is in het evangelie natuurlijk meer dan een aanduiding van hoe het weer die dag was. Het betekent: er komt licht over het leven van de treurenden. Er komt licht in ons leven wanneer wij deze blijde tijding horen.

Dan is er de variatie van de boodschappers van God bij het graf.

Bij Matteüs 28.2 is er sprake van een engel die de steen wegrolt en de boodschap spreekt:”hij gaat U voor naar Gallilea, daar zult gij Hem zien.”

Ën bij Lucas zijn het twee mannen in een blinkend gewaad. Dat lijkt een herinnering aan de verheerlijking op de berg waar Mozes en Ella met Jezus gesproken hebben.Vooral bij Lucas, die in zijn evangelie steeds spreekt van Tora en Wet is dat een duidelijk gegeven.

Bij Marcus 16.5 is het een jongen in een wit gewaad, die zegt”hij gaat U voor naar Gallilea”

Johannes noemt twee engelen die aan het hoofd- en het voeteneind zitten van de plaats waar Jezus gelegen heeft.

Vaak worden de paasverhalen, zoals we die lezen in de evangeliën, door elkaar gebruikt.

Gezien de verschillen die er zijn, ogenschijnlijk details, is het beter ze te vertellen zoals de evangelisten het zelf aangeven. De rijkdom van de verhalen komt dan beter tot uiting.

Literatuurlijst:

Titel: Nu de heer is opgestaan

Schrijver: Jan Pieter Son

Uitgever: Nederlandse Zondagsschool Vereniging Amsterdam

Jaar van uitgave: 1984

Titel: Verhalen uit de Bijbel

Schrijver: Dr.Vlaude-Bernard Costecalde

Uitgever: Gottmer-Haarlem

Jaar van Uitgave: 1997

Titel: Katechese-readers Alef & Beth.

Schrijver: Dr. Jan C.M.Engelen

Uitgever: Hogeschool Ipabo Amsterdam

Jaar van uitgave: 1999

Website voor katechese, Hogeschool Ipabo

Titel: Wij vieren pasen

Schrijver: Lydia Aalders en Cora Vlaming

Uitgever: Nederlandse Zondagsschool Vereniging

Jaar van uitgave: 1995

Titel: De nieuwe kinderbijbel

Schrijver: Anne Edwards

Uitgever: Zomer&Keining – Ede/Antwerpen

Jaar van uitgave: 1985

Titel: De Bijbel Willibrordvertaling

Uitgever: Katholieke Bijbelstichting ‘s Hertogenbosch

Jaar van uitgave: 1999

terug naar titelpagina pasen