Dit is een draaiboek om te werken met het verhaal De Ark van Noach voor groep 3 en 4. Met enkele aanpassingen zijn de suggesties ook te gebruiken in lagere en hogere groepen.

Eerst geven wij een verantwoording van onze keuze: waarom hebben we voor dit verhaal gekozen? Hoe willen we het niet en hoe willen we het wel uitwerken? Waarom kiezen we voor een benadering volgens het model van het verhalend ontwerpen? Vervolgens vertellen we waar het over gaat en diepen we het verhaal uit door middel van achtergrondinformatie. Na deze algemene informatie volgen een aantal concrete lessuggesties. Deze lessen zijn ingedeeld in episodes. Niet alle lessen uit elke episode hoeven aan de orde te komen, daar kunt u zelf een keuze in maken, al hangt vaak wel de ene activiteit samen met de andere.

Hopelijk heeft u iets aan dit draaiboek, wij hebben er in ieder geval met veel plezier aan gewerkt.

Sonja & Angela

4^e jaars studenten Hogeschool Ipabo

Waarom hebben we voor dit verhaal gekozen?

We hebben voor dit verhaal gekozen omdat het ons ten eerste heel erg aanspreekt. Voor jonge kinderen is het verhaal zeer aantrekkelijk doordat er dieren in voor komen, het spannend is en het uiteindelijk goed afloopt. De dieren geven veel aanleiding tot het naspelen van het verhaal, dieren knutselen, enz. Daarnaast is het één van de bekendste verhalen uit de bijbel. Er zijn al erg veel (prenten)boeken over verschenen.

Verder hebben we dit verhaal gekozen omdat er een duidelijke moraal in het verhaal aanwezig is. De moraal is dat als ruzie vaak uitdraait op problemen, maar gelukkig kan je vergeven worden en een nieuwe start maken.

Wij zijn van mening dat wij nog iets bij kunnen dragen aan de verdere uitwerking van dit onderwerp omdat we het op een andere manier willen aanpakken. We gaan er van uit dat we een verhaal niet alleen zo goed mogelijk vertellen, de kinderen een tekening laten maken en er nog wat over praten. Wij willen het verhaal meer diepgang geven en kinderen er daardoor meer betrokken bij laten raken.

Wij willen ons project aanbieden in de vorm van een verhalend ontwerp. Wat dit precies inhoudt, leggen wij hieronder nog even uit:

• De betrokkenheid van de leerlingen speelt de hoofdrol.

• Er ontstaat samenhang tussen de verschillende vakken in zinvolle contexten.

• Het gaat over de belangwekkende werkelijkheid van de leerlingen.

• Leerlingen worden aangesproken op wat ze wel kunnen.

• De aanpak biedt veel ruimte voor eigen beslissingen en initiatieven van de leerlingen.

De vijf belangrijke componenten van een verhalend ontwerp zijn altijd:

• de verhaallijn

• de episodes

• de sleutelvragen
• de incidenten
• het wandfries

In het draaiboek staan activiteiten rondom het voorlezen van prentenboeken. We hebben deze boeken geselecteerd op het thema van het desbetreffende boek en alle prentenboeken gaan over dieren, wat goed bij de dieren van De ark van Noach past.

Hieronder staat het verhaal van De Ark van Noach. Dit verhaal is geschreven voor kinderen. Daar hebben we voor gekozen omdat leerkrachten dit verhaal dan meteen in de praktijk kunnen gebruiken. We hebben het verhaal alvast ingedeeld in de zes episodes om dit meteen te kunnen gebruiken voor het verhalend ontwerp.

De Ark van Noach

Noach

1. Het was lang na de tijd van Adam en Eva. Er waren nu veel mensen op aarde. Maar God merkte dat er steeds meer mensen waren die sterk wilden zijn door anderen te slaan. Er waren ook steeds meer mensen die rijk wilden zijn door anderen arm te maken.

En God kreeg spijt dat Hij de mensen gemaakt had. Hij had verdriet, Hij wist zich geen raad meer. Hij dacht: Ze houden niet meer van de aarde die Ik ze gaf. Wat ben Ik begonnen? Wat moet Ik beginnen? Voor deze mensen kan Ik geen God meer zijn. Is er dan niemand voor wie Ik God kan zijn?

2. Op de hele aarde was er nog één man waar God op kon vertrouwen. En omdat die ene man er was, kon God verder gaan met de mensen. Het was Noach. Hij zorgde voor zijn vrouw en zijn kinderen, voor het land waar hij op werkte, voor de dieren in zijn stal. Hij kon goed timmeren. Wat hij maakte zat goed in elkaar. Hij deed wat hij moest doen.

God ging naar hem toe. Hij zei: "Noach, zoals het nu is, kan het niet lang meer duren. De mensen willen niet meer met Mij te maken hebben. Dan wordt het hier op aarde even verschrikkelijk als vóór de tijd dat ik alles maakte. Land, wolken en water, alles zal weer door elkaar raken. Er zal niets overblijven. Ik zal alleen het allerbelangrijkste redden dat er te redden valt. Het leven van jou, van je vrouw en kinderen en het leven van de dieren, alleen dat."

Noach schrok. Wat zou er gebeuren? Wat moest hij doen? God ging verder en zei: "Voorlopig doe je precies wat ik zeg…" Noach moest een grote boot maken, een ark, waar alle dieren en Noachs familie in zouden passen. God vroeg aan Noach: "Zou jij dat kunnen maken?" Noach dacht na en zei: "Als U het zegt, doe ik het."

Maar Noach begon wel bang te worden. Hij vroeg: "Waarom moet ik die boot eigenlijk maken? Wat gaat er nu precies gebeuren?"

Toen legde God het uit. "Het water zal komen, Noach. Het water zal niet meer in de rivieren blijven. Het zal over het land spoelen."

God ging weg en liet Noach achter. Noach zat daar maar en keek om zich heen. Er zou een verschrikkelijke ramp gebeuren. Zou er niets en niemand overblijven van de wereld om hem heen? Zou alles kapot gaan? Dat kon toch niet! Hij moest iets doen. Het belangrijkste moest gered worden, dat had God gezegd.

Hij stond op en ging aan de slag. De hele familie werd opgetrommeld. De mannen moesten grote bomen omhakken en er balken en planken van maken. Twee paarden hielpen met het sjouwen van de balken. Zij zouden ook in de boot mogen als die klaar was. En de jongens hielpen mee met teren en verven.

De kinderen speelden en waren vast begonnen met verzamelen van dieren. Ze hadden al twee kikkers gevangen en twee muizen. Twee duiven hadden ze al en twee konijntjes en ook de bok en de geit. Ze lieten alles aan Noach zien. "Mooi," zei Noach, "dat is een goed begin."

De Ark

Langzaam aan begon Noachs bouwsel echt op een enorm schip te lijken. Het was een grote, donkere boot, die al boven de bomen uitstak. De mensen vonden het vreemd. Dat hoorde toch niet, een schip op het droge. Ze vonden het ook een beetje griezelig, dat grote ding daar.

Stel je voor, dachten ze, dat zo’n boot eens nodig zou zijn bij een overstroming of zo. Maar waarom zou je op zulke dingen rekenen? We hebben het toch goed?

En Noach dacht alleen: Ik wou maar dat deze boot jullie eens echt bang maakte. Dit kan niet langer zo doorgaan, begrijpen jullie dat nou toch. Maar de mensen lieten Noach links liggen. Ze gingen gewoon door met leven zoals God het niet bedoeld had.

3. Het weer werd slecht. De zon scheen niet meer en het werd bewolkt. Het werd donker op aarde. De eerste druppels vielen al. Het begon te regenen, steeds harder, het goot. Het water sloeg neer op de aarde. Iedereen vluchtte zijn huis uit. Er kwam steeds meer water. Overal kwam het water, over de huizen heen, tegen de bergen op.

Tegen de helling van de berg lag de boot van Noach te wachten op zijn lading. In de boot zat Noach met zijn vrouw, zijn kinderen en zijn kleinkinderen. Ze zaten dicht bij elkaar met de twee honden, de kat en de poes, de haan en de kip, de stier en de koe en de twee paarden. Die hadden geholpen bij het bouwen van de boot.

4. Opeens begon de koe angstig te loeien. In de gang stonden een leeuw en zijn vrouwtje. Die waren zo nat en zo bang, dat ze niemand kwaad deden toen ze naar binnen sprongen. Toen kwamen ook de beren, met op hun rug twee eekhoorns. Twee varkens samen met twee wilde zwijnen, twee mussen met twee pauwen, die er nog netjes uit probeerden te zien. Het schip kraakte toen er twee olifanten aankwamen.

De sterke grote zonen van Noach, Sem, Cham en Jafet heetten ze, brachten alle dieren naar hun eigen hokken. De ezels moesten ze duwen, want die durfden niet, al wilden ze eigenlijk wel.

Toen ook de slakken nog naar binnen gekropen waren, was het God die zorgvuldig de deur achter ze dichtdeed. Water kwam om het schip heen en tilde het op. Het ging drijven.

5. Binnen in het schip begon Noachs vrouw zachtjes te huilen. Noach probeerde haar te troosten. Hijzelf moest er ook niet aan denken wat er buiten het schip overbleef van de mensen en de aarde waarvan hij zoveel gehouden had.

Veertig dagen leefde Noach met zijn familie in de boot met alle dieren om zich heen. Iedereen hielp mee om voor de dieren te zorgen. Ze brachten de poes melk, sla bij de geit en de bok. De vogels aten maïskorrels uit hun hand. Noachs grote zonen Sem en Jafet gaven de leeuwen broodkorsten. De olifanten kregen hooi. Zij gaven zo nu en dan weer wat van hun eigen hooi aan de konijnen een verdieping hoger.

Zo zat de familie op een dag om de grote tafel. Opeens vielen er een paar achterover. De anderen vielen tegen de tafel aan, de bekers met melk vielen om en rolden over tafel. Noach lachte. Voor het eerst na veertig dagen lachte hij weer: "De boot heeft het gedaan," riep hij, "de boot schudde, de boot heeft land geraakt." Ze hoorden opeens ook dat de regen niet meer op het dak tikte.

De regenboog

6. Ze holden allemaal naar boven. Noach had daar een luik gemaakt, maar ze hadden nog nooit naar buiten durven kijken. Langzaam ging het luik open. Het licht stroomde naar binnen.

Iedereen wilde kijken. Ze staken hun hoofden naar buiten. Wolken en water, verder nog geen land te bekennen. Toen zei Noach tegen een van zijn jongens, Sem: "Kom, we laten een duif vrij, dan kan hij op verkenning uitgaan."

Ze lieten de duif vrij en keken hem na. Sem bleef voor het luik wachten.

’s Avonds riep hij: "Daar is hij, hij komt terug!"

De duif kwam aangevlogen maar hij kon bijna niet meer, zo moe was hij. Hij had nergens plaats gevonden op de aarde, overal was nog water. Noach begreep het. Hij stak zijn arm uit, de duif ging erop zitten en werd binnengehaald.

Een week later, toen de duif uitgerust was, werd hij weer losgelaten, en die avond zagen ze hem terugkomen. De duif vloog regelrecht naar binnen, naar zijn vriendin, de andere duif. Iedereen holde achter hem aan.

"Hij heeft iets in zijn snavel," riep Cham. Nu zag Noach het ook: de duif had een takje, een vers olijftakje. De duif had al een paar boomtoppen kunnen vinden! Het water begon dus te zakken! Iedereen begon door elkaar te praten en te zingen. Iedereen danste om de duif heen, die daar zat met zijn takje. Hij had al een nestje willen maken, maar met één takje begin je nog niet veel. Die avond mochten de duiven als eregasten mee-eten aan tafel. Midden op tafel stond het takje in een vaasje en iedereen vond het takje mooier dan de vroeger ooit de mooiste bloem.

Noach wachtte nog zeven dagen. Toen liet hij de duif vrij. Hij kwam niet meer terug. De aarde begon droog te worden. De boot was vastgelopen en de duif had een plekje gevonden.

De volgende ochtend liet Noach langzaam het luik zakken. Met knipperende ogen stond hij met zijn vrouw in het eerste zonlicht. Zijn zonen stonden om hen heen.

"Geen mens en geen dier te zien," zei Noachs vrouw. "Maar wij zijn er nu en we hebben de dieren bij ons," zei Jafet. "Allemaal modder, alleen maar modder," zei Cham. "Maar het is land, we moeten aan het werk," zei Sem. De duif vloog als eerste de ark uit, op zoek naar haar vriend, die al ergens was. Sem wuifde de vogel na.

"Kijk daar eens," riep hij. "Wat is dat?" Ze zagen de eerste regenboog van de wereld, met prachtige kleuren erin.

Noach zei:"Dat is een brug, dat betekent dat God belooft dat Hij nooit, nooit meer zoiets vreselijks zou laten gebeuren. Altijd als de regen aankomt, terwijl de zon nog schijnt, zal je die kleurenbrug zien en dan weet je het weer, nooit zal er meer zoveel water tussen God en de mensen kunnen komen. Nooit zullen God en de mensen meer zover uit elkaar raken."

Het verhaal van Noach is in de bijbel terug te vinden in Genesis 6-9. Je kunt dit verhaal dan ook niet los zien als "een los verhaal uit de bijbel" maar je moet het zien in het perspectief van wat vooraf gaat aan Abraham. Niet aan de orde is een grote ramp die gebeurd is. Waarbij je vragen kunt stellen als: Is dat echt zo gebeurd, waar heeft de ramp zich voltrokken? Enz. Aan de orde is de aarde die gevuld is met onrecht en het gaat mis.

God sluit met Noach een verbond, zoals hij later ook met Abraham zal doen. Een verdere overeenkomst tussen Noach en Abraham is dat ze beiden de eerstgeboren zonen van de familie zijn. Geslacht na geslacht gaat het om die ene, die eerst Abraham zal heten, daarna Isaak en daarna Jakob.

Na het paradijs van Adam en Eva is dit het eerste waarbij God ingrijpt. Na de ‘een tegen de ander’ van Kaïn en Abel is het nu ‘allen tegen allen’.

Het verhaal van de zondvloed is niet alleen een rampverhaal maar ook een verhaal van troost. Noach betekent troost. Om hem zal het gaan, wil er nog iets van Gods wereld gered worden. Het is dus een verhaal dat gaat over een ramp en over troost. De ramp is niet de doelstelling van het verhaal, dat is de geschiedenis van Noach, troost in de vloed.

Noach moet een ark gaan bouwen, een grote kist. Noach en zijn familie en de dieren, zullen worden gekist in een grote uitgave van het met pek bestreken kistje waarin straks de kleine Mozes te water zal worden gelaten. Ook om aan de dood te ontkomen. (Exodus 2,3)

Extra activiteiten

Doel: De kinderen leren om over hun gevoelens te praten als ze ruzie hebben.

Na het eerste deel van het verhaal begin je een gesprek over ruzie.

• Heb je wel eens ruzie?
• Is dat leuk?
• Hoe voel je je?
• Hoe zou de ander zich voelen?
• Wat doe je dan?
• Wat zou je kunnen doen om het te voorkomen?
• Hoe wil je dat dan doen? Wie heeft er een idee?
• Waarom maak je ruzie?

In het gesprek is het de bedoeling om vooral over de oplossing of het voorkomen ervan te praten.

• -

Doel: Verschillende manieren bespreken hoe je een ruzie op zou kunnen lossen.

Je leest het prentenboek Trompet voor Olifant voor. Dit boek gaat over olifant. Olifant heeft een trompet, hij blaast zo hard op het instrument dat de buren het horen. Krokodil is de buurman en die gaat er doorheen met zijn viool. Op een gegeven moment barst de muur door al dat kabaal en dan gaan ze samen spelen. Je kunt het er met de kinderen over hebben of ze het een goede oplossing vinden wat Olifant en Krokodil hebben gedaan. Misschien hebben ze zelf een beter idee. Je kunt de kinderen ook laten voorspellen wat er gaat gebeuren. De kinderen kunnen dan niet zeggen dat ze hetzelfde zouden laten gebeuren als wat er in het boek gebeurt. Ze moeten zelf bedenken wat er zou kunnen gebeuren.

Misschien is het leuk om het verhaal uit te laten spelen door een aantal kinderen. Het verhaal is simpel dus kinderen kunnen de verhaallijn goed onthouden. Je zou daarna de andere verschillende oplossingen uit kunnen laten spelen door verschillende groepjes kinderen.

De verschillende manieren van oplossen zou je de kinderen ook kunnen laten tekenen.

• Boek: Trompet voor Olifant, Max Velthuijs, Leopold
• Tekenpapier
• Potloden/stiften

Doel: De kinderen leren om verschillende emoties uit te spelen.

Voor deze activiteit is het belangrijk dat kinderen zich veilig voelen in de groep en zich durven uiten.

Als opwarmertje laat je de kinderen door het lokaal lopen. Op jouw teken moeten ze zich blij, verdrietig, vrolijk, zelfverzekerd, boos, verlegen en stoer voor doen.

Daarna laat je ieder kind een kaartje trekken. De kinderen mogen niet aan elkaar vertellen welke stemming ze moeten spelen. Je verdeelt de groep in kleinere groepjes. Probeer ervoor te zorgen dat er zoveel mogelijk verschillende stemmingen in een groepje zitten. Daarnaast trekt ieder groepje een kaartje met een probleem: wat zich afspeelt, en een kaartje met een plaats: waar het zich afspeelt.

Ieder groepje heeft 5 à 10 minuten de tijd om het stukje voor te bereiden. Daarna presenteert ieder groepje zijn stukje. De kijkvraag voor de kijkers is of ze kunnen ontdekken welk kind welke stemming speelt en hoe je kunt zien welke stemming iemand uitvoert.

• Kaartjes met stemmingen (voor ieder kind één): blij, verdrietig, vrolijk, zelfverzekerd, boos, verlegen, stoer, enz.
• Kaartjes met plaatsen (voor ieder groepje één): op het station, onder water, op een begrafenis, in het bos, op school, in de supermarkt, op straat, enz.
• Kaartjes met een probleem of gebeurtenis (voor ieder groepje één): iemand wordt verliefd, een overval wordt gepleegd, een etentje, boodschappen doen, een danswedstrijd, een auto-ongeluk, enz.
• Een grote ruimte waarin gespeeld kan worden.

Je leest het prentenboek Zwart op Wit voor. Dit boek gaat over olifanten. Er zijn zwarte en witte olifanten op aarde. Ze houden van alle dieren maar niet van elkaar. Op een dag besloten ze om elkaar te doden. Maar gelukkig waren er ook olifanten die niet wilden vechten. Dat waren vredelievende olifanten. Ze trokken diep het oerwoud in en kwamen nooit meer terug. De oorlog begon. Ze gingen door totdat alle olifanten dood waren. Jarenlang was er geen olifant op de hele wereld te vinden. Tot op een dag de kleinkinderen van de vredelievende olifanten uit het oerwoud te voorschijn kwamen. Ze waren grijs. Sinds die dag leven alle olifanten in vrede met elkaar.

Je kunt het met de kinderen over ruzies en oorlogen hebben die op dit moment spelen. Waarom doen mensen onaardig tegen elkaar? Wat vinden ze van het verhaal? Hoe zouden ze eigenlijk willen dat het verhaal ging? Praat daarover en maak samen met de kinderen een nieuw prentenboek over de olifanten met de nieuwe afloop.

• Boek: Zwart op Wit, David McKee, Van Holkema & Warendorf
• Met de kinderen kun je overleggen van welk materiaal ze het boek willen maken.

Doel: De kinderen leren hoe de ark eruit ziet.

In het prentenboek dat je gebruikt om het verhaal van Noach te vertellen staan tekeningen, die kun je als introductie laten zien. Zouden de kinderen denken dat al die dieren echt in de ark passen? Hoe groot zou die ark dan wel niet moeten zijn? Waar moest Noach allemaal op letten toen hij de ark bouwde? (Denk aan: het moet stevig in elkaar zitten, de ark moet kunnen drijven, moet de mensen en dieren beschermen tegen regen en wind) De ark maakte Noach van hout. Wat zie je aan de buitenkant? Hoe zitten al die planken vast? Kun je verschillende delen van een boot benoemen? Welke zou de ark wel hebben en welke niet? (Stuurhut, roer, zeilen, mast, giek, stag, kiel, schroef, dek, reling, brug, enz.) Om het duidelijk te maken is het handig om een bordtekening van een boot/schip te maken om de verschillende delen te verduidelijken.

• Prentenboek De ark van Noach (diverse uitgaven)
• Bordtekening van een boot

Noach bouwde een ark. Dat kun je in de klas ook maken! Je kunt deze activiteit het beste door een klein groepje laten doen. Het is misschien wel een goed idee om het ontwerp klassikaal te bespreken zodat het toch een ark van de klas is. Met de hele groep kun je de volgende punten bespreken:

- Hoe zouden wij een ark kunnen maken?

- Hoe groot moet het worden?

- Welke materialen gebruiken we?

- Hoe zouden we de delen aan elkaar kunnen bevestigen?

Na dit oriënterend gesprek kunnen de kinderen aan de slag gaan. Als de ark af is kan deze op een mooie plaats in het lokaal worden neergezet. In andere activiteiten kan de ark weer gebruikt worden (kijk ook naar activiteit m).

• Bouwmaterialen als: karton, plastic, hout, stofjes, enz.
• Schaar
• Lijm
• Plakmatjes

Doel: De kinderen leren onderzoeken te doen naar materialen die drijven of zinken. Kinderen kunnen experimenteren en onderzoeken.

Een ark blijft drijven, een boot ook. Hoe kan dat? Wat drijft wel en wat drijft niet? Laat de kinderen eerst voorspellen wat ze denken dat er gebeurt. De voorspellingen tekenen ze op een voorspelblad. De kinderen onderzoeken de materialen door ze één voor één in het water te doen. De bevindingen tekenen ze op het uitwerkblad. Laat de kinderen de bladen controleren door de leerkracht. De kinderen ruimen na de experimenten de spullen weer netjes op.

• glazen pot (om de proefjes in te doen)
• opdrachtkaart voor de kinderen (met de uitleg voor de kinderen zodat ze er zelfstandig aan kunnen werken)
• werkbladen

- uitwerkblad (een wit vel met een T-vorm)

• drijfmaterialen:

- blokje hout

• zinkmaterialen:

Doel: De kinderen leren hun gedachten over het weer te verwoorden

In het bijbelverhaal van Noach wordt over erg slecht weer verteld.

- Vind je het fijn om buiten te zijn als het slecht weer is? Waarom?

- Doe je er iets aan om je te beschermen tegen regen, hagel of sneeuw? Wat?

- Kan slecht weer ook gevaarlijk zijn?

- Wie heeft dat wel eens meegemaakt? Wie kan daar iets over vertellen?

- Zou jij bang zijn als je op de ark zat en het regende en stormde erg hard?

- Wat zou jij Noach en zijn familie willen zeggen om ze sterkte te wensen als ze bang zijn?

Deze activiteit hoeven niet alle kinderen te doen. Het is een activiteit die uitgevoerd kan worden als een verdiepingsopdracht of voor de geïnteresseerde kinderen.

De kinderen maken de weerschijf zoals op het voorbeeld.

• Stevig papier
• Lijm
• Schaar
• Kleurpotloden
• Splitpennen

Doel: De kinderen leren om over een grotere periode zoals een week of een aantal weken het verloop van het weer te registreren.

Deze activiteit hoeven niet alle kinderen te doen maar het kan leuk zijn om de hele klas erbij te betrekken. Een aantal kinderen houden het weer bij op een weerbord of met de zelfgemaakte weerschijf. Het is praktisch om iedere dag op hetzelfde tijdstip de waarnemingen te noteren. Als er met de weerschijf gewerkt wordt, is het handig om de dagresultaten over te nemen op een vel of in een schrift zodat een overzicht ontstaat. Na iedere week of na de week kun je met de kinderen bekijken of het de hele week mooi weer was of het weer verbeterde of verslechterde in een week. Als de kinderen erg geïnteresseerd zijn in het onderwerp is het misschien leuk om er op door te gaan in een thema weer. Om daar meer suggesties over te geven in dit katecheseproject reikt te ver omdat dat wel erg ver buiten het vakgebied gaat!

• Thermometer
• Potloden
• Papier

verwoorden.

In het gesprek zul je samen vooral die dingen bespreken, die op het gebied van dieren dicht bij de belevingswereld van de kinderen ligt. In dit gesprek zouden de volgende dingen aan de orde kunnen komen:

• Hebben jullie thuis ook dieren?
• Kun je iets vertellen over dit dier?
• Wat is dit voor dier?
• Hoe heet het dier?
• Hoe ziet het eruit?
• Wat eet dit dier?
• Heb je wel eens iets grappigs met dit dier meegemaakt?
• Misschien geeft de leerkracht nog wat extra informatie.
• Enzovoorts…
• Ken je een plek waar je heel veel dieren kunt vinden? Praat hier eens verder over.

• -

Doel: De kinderen leren verschillende kenmerken van dieren te onderzoeken.

Het leukste is om bij deze activiteit een ‘echt’ dier in de klas uit te nodigen. De leerkracht kijkt van tevoren, wat het over dit dier te vertellen heeft. Denk bijvoorbeeld aan het uiterlijk (huid, poten, ogen, staart, bek), eet- en leefgewoontes, enz. Misschien weten de kinderen hier zelf ook iets over te vertellen, hierbij kunt u dan aanvulling geven. Het leuke van een dier in de klas is dat kinderen het dier kunnen zien en aanraken. Dit aanraken moet u dan ook zeker niet over het hoofd zien.

Als dit kan is het natuurlijk leuk wanneer er nog een dier, maar dan een compleet ander soort, in de klas komt. De kinderen zien dat dit dier weer heel anders is.

Als het uitnodigen van een dier om bepaalde redenen niet gaat is er nog een ander alternatief. Dat eigenlijk weer uit twee mogelijkheden bestaat.

1. Door middel van een afbeelding wordt één dier afzonderlijk besproken. Alleen de kenmerken van dit dier worden behandeld. Op een later tijdstip kan er een ander dier aan de orde komen.
2. De verschillende kenmerken van dieren worden behandeld. Je vestigt bijvoorbeeld eerst de aandacht op ‘poten van dieren’, wat voor soorten poten zijn er. Dit kan door middel van afbeeldingen/foto’s worden geïllustreerd. Onderwerpen die daarna aan de orde kunnen komen zijn: huiden-, ogen-, staarten- en bekken van dieren.

• Een dier
• Afbeeldingen/foto’s van dieren
• Informatie mini-boekjes over dieren of verschillende kenmerken van dieren.

Doel: De kinderen leren de verschillende kenmerken van dieren te verwerken in hun eigen gemaakte product.

We hebben in de klas al een ark gemaakt, en zoals in het verhaal wordt verteld gaan er een heleboel dieren mee op de ark. Deze dieren moeten natuurlijk ook op onze ark meereizen. Hoe gaan we dit doen?

Je kunt er voor kiezen om de kinderen eerst zo veel mogelijk knuffels van thuis te laten meenemen. Je moet er natuurlijk wel op bedacht zijn dat je hierdoor veel dezelfde dieren krijgt.

De overige dieren kunnen door een paar kinderen gemaakt worden. Hoe dit gaat gebeuren kunt u natuurlijk helemaal zelf bepalen, maar wij hebben hier een voorbeeld van een manier uitgewerkt.

In het kort komt deze activiteit op het volgende neer:

Je laat de kinderen goed oriënteren op de uiterlijke kenmerken van een dier en het probeert daarna dit dier op het platte vlak weer te geven. Daarna wordt dit uitgeknipt en wordt het een keer omgetrokken en uitgeknipt, dit wordt gebruikt voor de achterkant. De achterkant en de voorkant worden dan gekleurd. Als dit alles is gedaan wordt dit dier aan een satéprikker gedaan. Het leuke van deze vorm is dat het ook in een verteltafel kan worden gebruikt.

• Knuffels van thuis
• Materiaal voor de activiteit:
• satéprikkers
• stevig papier in verschillende kleuren
• schaar
• lijm
• verf
• plakband

Doel: De kinderen leren het geluid van verschillende dieren herkennen

Je kunt de dierengeluiden op verschillende manieren aan de orde laten komen, wij geven hier een aantal suggesties:

• Op een cassettebandje laat je de kinderen een aantal dierengeluiden horen. Aan de kinderen de vraag of ze weten van welk dier dit geluid is.
• U kunt de kinderen geluiden laten maken van verschillende soorten dieren, verkenning van deze geluiden kan gebeuren door middel van onderzoek buiten, thuis, televisie, enz.
• Naar aanleiding hiervan kun je een spel gaan spelen dat heet ‘Nachtwacht’. Dit spel gaat als volgt: een van de kinderen is de nachtwacht en gaat even op de gang staan. De andere kinderen krijgen een nummer en nemen dan allemaal een plaats in, in de klas. De nachtwacht komt in de klas weer in en zegt: "Nummer 2, doe een leeuw na!" Nummer 2 doet dit en de nachtwachter probeert te raden wie dit is en waar hij/zij zich bevindt. Als dit goed is komt nummer 2 tevoorschijn, als het niet goed is wordt het spel vervolgd en vraagt de nachtwacht opnieuw. Et zo lang tot iedereen gevonden is.

• Cassettebandje met dierengeluiden

Doel: De kinderen leren van dit prentenboek dat het belangrijk is om elkaar te helpen omdat dat een stuk gezelliger is.

Je leest het prentenboek Hoe Lodewijk opnieuw koning werd voor. Dit boek gaat over een leeuw, zijn naam is Lodewijk. Koning Lodewijk kan zijn oren niet geloven als de dieren hem zomaar wegsturen. Ze hebben genoeg van hun luie koning. Hij begrijpt er niets van, hij is immers de koning. Hij vraagt zich dan ook af of de dieren wel zonder hem kunnen, maar erg behulpzaam is hij niet geweest. Beledigd trekt Lodewijk zich terug op de steppe. Op zijn tochten ontmoet hij de muis, het stekelvarken en de neushoorn, die alledrie hulp nodig hebben. Dan doet de luie Lodewijk iets wat hij nog nooit gedaan heeft... Hij biedt andere dieren de helpende hand. Nu willen de dieren hem wel als koning, maar hij wil niet meer boven hen staan. Hij vindt zichzelf een dier, net als de andere.

Na het voorlezen kun je het met de kinderen hebben over:

• Zouden de dieren blij geweest zijn met zo’n luie koning?
• Zouden jullie de dieren hebben geholpen?
• Help jij wel eens een klasgenootje? Wat doe je dan? Vind je dat leuk om te doen?

Doel: Kinderen leren van dit prentenboek hoe verschillende mannetjes- en vrouwtjesdieren met elkaar omgaan.

Dit prentenboek bevat veel informatie. Het is dus zinvol om iedere bladzijde afzonderlijk te bespreken. Telkens Twee laat op een aardige manier de verschillen en overeenkomsten zien tussen een mannetje en een vrouwtje in het dierenrijk. Er wordt verteld hoe dieren zich gedragen en wat ze doen om de aandacht van een vrouwtje te trekken. Je kunt samen met de kinderen lezen en bekijken wie er het beste nest maakt en wie de jongen verzorgt. Sommige dieren blijven als paartje hun hele leven bij elkaar, sommige maar even. En zijn de mensen echt anders dan de dieren? Er zijn er toch ook altijd twee nodig!

• Boek Telkens Twee, Karen Wallace en Ross Collins, Ploegsma

Doel: De kinderen leren iets meer over het leven op een ark.

In dit gesprek gaan we samen praten over het leven op een ark. De volgende vragen kunnen daarbij aan de orde komen:

• Wat verschilt het leven op een ark van het leven hier? Denk bijv. aan:
• Wat eet je daar?
• Wat doe je daar? Denk hier aan de lange tijd dat je daar zit en het ‘opgesloten’ zitten.
• Hoe zou een dag op een ark er volgens jou uitzien? Waarom denk je dat?

• -

Doel: De kinderen leren verschillende liedjes over de zee kennen, de stijl van de liedjes wordt met de kinderen verkend.

Aan de kinderen kan eerst gevraagd worden of ze misschien al liedjes kennen die over de zee gaan. Die liedjes kunnen gelijk gezongen worden. Voor de kinderen die dit liedje niet kennen, kan herhaling heel goed zijn.

Liedjes die niet worden opgenoemd, maar volgens u toch bij de meeste kinderen wel bekend zal zijn geeft u zelf aan.

Natuurlijk kunt u als aanvulling op een lied verschillende dingen aanbieden,bijv. luisteren naar de stijl, instrumenten toepassen, een dansje (‘Schip moet zeilen’)

Hieronder volgen enkele liedjes over de zee:

• Schuitje varen
• Alle eendjes zwemmen in het water
• Als ‘k Rijk was
• Berenboot
• Berend Botje
• Daar was laatst een meisje loos
• Ik voer laatst over de zee, laridee
• Schipper mag ik overvaren
• Schuitje varen, theetje drinken
• Schuitje varen over de zee
• Storm op zee
• Varen, varen over de baren
• Zwemmen
• Kap’ren varen
• What shall we do with the drunken sailor/ De dronken zeeman
• In de roeiboot
• De schrik van de zee
• De zilveren vloot
• Enzovoorts..

• Bladmuziek
• Muziekinstrumenten

Doel: De kinderen leren dat het veel gezelliger is om samen te delen.

Je leest het prentenboek De mooiste vis van de zee voor. Dit boek gaat over een visje, Regenboog, hij is trots en ijdel en daardoor heeft hij geen enkele vriend. Pas als hij een van zijn mooie schubben weggeeft - en later nog meer - vinden ze hem aardig. En dan merkt hij dat het belangrijker is om vrienden te hebben dan de mooiste te zijn!

Na het voorlezen kun je het met de kinderen hebben over:

- Wat vond je van de vis?

- Zou jij ook spullen weg kunnen geven wat je eigenlijk het allermooiste vindt en dus het liefste zelf zou willen houden?

- Wat zou je kunnen delen behalve spullen?

- Zouden mensen daar ook blij mee zijn?

• Boek De mooiste vis van de zee, Marcus Pfister, Nannie Kuiper (vertaler), De vier windstreken

Doel: De kinderen leren zich voor te stellen op verschillende manieren de ruimte om hen heen te bekijken.

U kunt beginnen met de vraag; hoe zie de wereld als je als een vogel door de lucht vliegt. De kinderen hebben hier allemaal een mening over en vertellen dit. Om dit nog iets meer uit te diepen en duidelijker te maken kun je hier op een andere manier mee verder gaan. In de klas kun je kinderen de ruimte van verschillende kanten laten bekijken. Laat een kind maar een op de grond liggen en bekijk het klaslokaal en doe dat als je op een stoel staat. De kinderen zullen constateren dat, vanaf de grond lijkt alles heel groot en vanuit de lucht heel klein. En bovenaanzicht ziet er anders uit dan zijaanzicht.

Dit kun je ook weer duidelijk maken met blokjes en kinderen aan verschillende kanten van de kring hun aanzicht laten verwoorden.

• Stoel
• Blokken

Doel: De kinderen leren het begrip vogelvluchtperspectief kennen en kunnen een bovenaanzicht van iets goed tekenen.

Op het bord kunt u samen met de kinderen een vogelvluchtperspectief van de klas of de school gaan maken. Je stelt je daarbij de vraag waarmee je het beste kan beginnen. Als de kinderen dit door hebben, kunt u de kinderen zelf een eigen vogelvluchtperspectief laten tekenen. Neem hiervoor bijvoorbeeld hun eigen huis, of een ander bekend iets in de buurt van de school.

• Bord
• Krijt
• Tekenpapier
• Potloden

Doel: De kinderen leren te verwoorden wat ze de wereld toe zouden wensen.

In dit verhaal komt een duif voor die met een boodschap terugkomt naar de ark. De boodschap luidt hier een teken van leven, een takje. Wat voor wens zouden de kinderen aan de wereld willen meegeven? U praat hier eerst eens over met de kinderen voordat u met de volgende opdracht verder gaat.

In de volgende opdracht gaan de kinderen een duif maken met een takje in zijn snavel. En op die duif proberen de kinderen hun wens voor de wereld te verwoorden. De duif kunnen ze daarna naar eigen invulling gaan versieren. Een voorbeeld hiervan volgt.

• Voorbeeld van een duif
• Stevig papier
• Kleurpotloden

Doel: De kinderen leren hoe een regenboog ontstaat, welke primaire kleuren secundaire kleuren vormen, waar het verschijnsel "regenboog" nog meer voorkomt.

Je kunt hierbij verschillende activiteiten ondernemen, hieronder volgen enkele mogelijkheden:

• Je kunt met de kinderen een gesprek voeren over ‘de regenboog’. Hierbij kunt u denken aan: wie heeft er wel eens een regenboog gezien, hoe ziet die eruit, hoe ontstaat een regenboog, wanneer zie je een regenboog?
• Je kunt met de kinderen meer ingaan op de kleuren die de regenboog bevat. Het mengen van kleuren kan hier aan de orde komen, maar een spelletje als ‘Ik zie, ik zie wat jij niet ziet en de kleur is…’ kan ook een hele goede activiteit zijn.
• Je kunt met de kinderen ook dingen of plekken bekijken waar ook een regenboog voorkomt. Neem bijvoorbeeld een prisma, of kijk maar eens in een plas olie.

• Spullen om kleuren te mengen
• Prisma

Doel: De kinderen leren de diepere betekenis van het verhaal naar voren te halen

Er een duidelijke moraal in het verhaal aanwezig is. De moraal is dat ruzie vaak uitdraait op problemen, maar gelukkig kan je vergeven worden en een nieuwe start maken.

De moraal moet door de kinderen naar voren worden gehaald. De leerkracht kan hierbij helpen door vragen te stellen als:

• Wat gebeurd er allemaal is het verhaal?
• Wat is de oorzaak van dit alles?
• Hoe weten ze wanneer ze weer van de boot af kunnen?
• Wat is er anders aan land voor en na de reis?

• -

Doel: De kinderen leren het verhaal van Noach in verschillende delen te verdelen, om er daarna een prentenboek van te maken.

Eerst moet er met de kinderen bekeken worden in welke delen het verhaal kan worden verdeeld. Wat is belangrijk voor het verhaal. Deze delen worden opgeschreven. Daarna worden de verschillende delen verdeeld over een aantal kinderen. Zij proberen zo goed mogelijk het onderdeel op papier weer te geven. Ook dit moet even met de kinderen besproken worden.

• Wat moet eruit springen?
• Wat is het belangrijkst?
• Hoe doe je dat?
• Wat laat je achterwege?

De kinderen maken het prentenboek met wasco, om er daarna met ecoline overheen te gaan. Dit geeft een zeer mooi effect. Ook wij hebben een voorbeeld hiervan bijgevoegd.

• Stevig papier
• Wasco
• Ecoline
• Kranten
• Kwasten
• Schorten

Doel: De kinderen leren zelf woorden te maken bij de verschillende onderdelen van het verhaal.

De ark wordt in de klas gemaakt en komen bij de kinderen heel veel nieuwe woorden naar boven. Nieuwe woorden over:

• Dingen rond de ark
• Dingen rondom het weer
• Verschillende dierennamen
• Dingen die je op zee tegenkomt
• Dingen die al geleerd zijn, bijv. duif

Sommige woorden kunnen op een stukje karton bij de ark worden opgehangen. Maar u kunt er ook voor kiezen om een woordenlijst op te stellen met woorden die we bij dit project geleerd hebben. Voor de kinderen een uitdaging om steeds meer woorden te maken.

• Stevig papier
• Schrijfpapier
• Potlood

Hieronder hebben we kort een beschrijving gegeven van een aantal extra activiteiten. De meeste activiteiten die we gevonden hebben in een aantal methodes die we u niet willen onthouden. Omdat we de kopie hiervan bij hebben gevoegd vonden we het niet nodig om hier nog eens een uitgebreide beschrijving te geven.

1. Verteltafel:

Doel: Kinderen leren de structuur van een verhaal te herkennen en dan uit te spelen.

In de episode Dieren hebben we al een suggestie gedaan voor het maken van dieren. De bedoeling van deze activiteit is de kinderen een verteltafel te laten maken en daarbij gebruik te maken van de gemaakte dieren. Het beste kunnen de dieren gebruikt worden die uit karton zijn gemaakt en op een sateprikker zijn geplaatst. Er moeten voor dit verhaal natuurlijk niet alleen dieren worden gemaakt. Enkele dingen die voor de verteltafel moeten worden gemaakt zijn bijvoorbeeld:

• De achtergrond; aan land en op zee.
• De ark
• De dieren (twee aan twee)
• Noach (en zijn gezin)
• De regenboog
• Een rots
• De duif (met een takje)

• Stevig karton
• Sateprikkers
• Kleurpotloden
• Materiaal voor de achtergrond

1. Liedje Noachs ark

Doel: De kinderen leren een liedje op de juiste wijze mee te zingen.

Het liedje kan door de leerkracht op verschillende manieren worden aangeboden. Het liedje is hier gegeven, het is aan de leerkracht dit op een leuke manier aan te bieden. Het gebruik van instrumenten is hierbij een optie.

• Bladmuziek
• Eventueel verschillende instrumenten

1. Werkblad Ark van Noach:

Doel: De kinderen leren de verschillende delen van een dier in de goede context te zetten.

In dit werkblad staan losse delen van dieren door elkaar getekend. Er staat bijvoorbeeld een schild van een schildpad en een kop van een konijn. Aan de kinderen is het om te vertellen welke dieren dit zijn en de rest erbij te tekenen.

• Werkblad

4. Kleurplaat:

Doel: De kinderen kunnen een plaat netjes inkleuren en leren de juiste kleuren voor het hiervoor te gebruiken.

Dit is een kleurplaat die je de kinderen kunt geven om een nog betere voorstelling van een ark te geven. De kinderen vinden het meestal heerlijk om deze mooie plaat in te kleuren. Aan deze kleurplaat kunnen ze ook voor een deel hun eigen aanvulling geven, door in het lege vak zelf een aantal dieren of Noach en zijn familie te tekenen.

• Kleurplaat

4. Drama: Waarom Noach te duif koos.

Doel: De kinderen leren het verhaal van Noach uit te spelen

Er worden delen uit het verhaal van Noach naar voren gehaald. Op verschillende momenten in dit verhaal worden er met en door de kinderen dramatische aspecten naar voren gehaald. De precieze suggesties voor deze les worden beschreven op het bijgevoegde verhaal.

• Verhaal: Waarom Noach de duif koos

• De "blauwe reader", Jan C. M. Engelen
• Genesis Opnieuw, Jan C. M. Engelen, Gooi en Sticht
• Woord voor Woord, Kinderbijbel, Het oude testament, Karel Eykman, Bert Bouman, Zomer & Keuning
• Kind op Maandag, jaargang 18 nr. 2, Uitgeverij Vereniging
• Het verhaal gaat, Nico ter Linden, Balans
• Kijkbijbel, Kees de Kort, Nederlands Bijbelgenootschap, Haarlem
• De ark van Noach, Lucy Cousins, Leopold
• De ark van Noach, Peter Spier, Lemniscaat
• De ark van Noach, Henk van Kerkwijk, Ploegsma
• De ark van Noach, Heinz Janisch, De vier windstreken
• Ruben en de ark van Noach, Dick Bruna, Mercis Publishing
• Trompet voor Olifant, Max Velthuijs, Leopold
• Zwart op Wit, David McKee, Van Holkema & Warendorf
• Hoe Lodewijk opnieuw koning werd, Marcus Pfister, De vier windstreken
• Telkens Twee, Karen Wallace & Ross Collins, Ploegsma
• De mooiste vis van de zee, Marcus Pfister, De vier windstreken