|
Rachel
beweent haar kinderen………. Yvonne
Vink Afstudeerproject. Geen hapklare brokken vind
je hier.
“De inleiding schrijf je pas als
het werkstuk voltooid is” Inleiding Is
het voltooid? Medio mei begonnen we met het verkennen van de literatuur.
Heen- en terugreis naar de Ipabo bleken we vaak op hetzelfde spoor
te zitten. Maar er waren ook verschillen. Daarom werd het waardevol
om dit gezamenlijk te doen. Het maakt je rijker wanneer je samen studeert,
naar de ander luistert, intepreteert, vragen stelt, mening vormt.
Gaat
Rachel daar eigenlijk ook niet over? Vanuit
de literatuurstudie groeit meer en meer de link naar het dagelijks
leven. Lesideen komen omhoog met tal van varianten. Ook bijbeltekst
blijk je anders te lezen, tre beleven. Maar je beleeft iets vanuit
je eigen referentiekader. Rachel
gaat over ons, over jou en over ons samen. Hoe
leven wij naast elkaar, met elkaar en zonder elkaar? Wat is daar voor
nodig? Wat kunnen wij zelf aan doen? Waarom doen we dat wel of juist
niet? Hoe komen we tot keuzes? Rachel
gaat over idealen nastreven en wat we dan ook missen of juist wel
hebben maar niet zien.
Rachel beweent haar kinderen………. De tekst staat vermeldt op het monument bij het Joodse Kerkhof in Edam, ter nagedachtenis van de joodse inwoners van Edam die in de Tweede Wereldoorlog gedeporteerd en gestorven zijn, maar ook voor de andere mensen (Joden) die daar begraven liggen. De tekst en de locatie, bij dit kerkhof – het blijft intrigerend. Bij de begrafenis van een jongen, begin 2002, wordt in de toespraak gesproken over “Rachel beweent haar kinderen”. De nieuwsgierigheid wordt groter: wat mag dit verhaal Rachel betekenen? Bij aanvang van deze module had ik meteen deze tekst voor ogen. Ik wil hier meer van weten. Onder de noemer “de bijbel ligt op straat, alleen zijn wij ons dat (nog) niet bewust” sloot Ruud Slinger zich bij mij aan. Yvonne Vink Literatuur. Wat schrijft men over Rachel? Welke verhalen horen bij haar? We willen iets meer te weten komen. Zie ook onderaan. ·
De bijbel Geheel herziene uitgave 1995 – Willibrordvertaling. Rachel wordt genoemd in - Genesis 29-31; 35, 16-20. Het verhaal van Jakob die Rachel wil trouwen maar door een list van Laban met Leahh trouwt, later trouwt hij Rachel. God ziet dat Rachel door Jakob wordt bemind en Leahh niet, hij schenkt Leahh zonen en pas later verhoort hij Rachel nadat zij zich beklaagd dat zij onvruchtbaar blijft. Jeremia (profeet) 31, 15-17. Zo spreekt de Heer: “Luister naar het klagen in Rama, het droeve geween: Rachel jammert om haar kinderen en wil niet worden getroost, omdat ze er niet meer zijn”. Bij de inleiding van het boek Jeremia wordt gesteld dat het leven van Jeremia en dat van Jezus veel overeenkomsten hebben (vervolgd en geleden). Bij hoofdstuk 31 bevat woorden van heil. Wij denken dan aan hoop, genezing, liefde. Mattheus 2,18.
Herodes heeft opdracht gegeven om alle nieuwgeboren babyjongens te vermoorden, onder hen zou de nieuwe heerser geboren zijn. Angst en jaloezie dreef hem hiertoe. De moeder (Rachel) in de weent daarom. “toen Herodes zag dat hij door magiërs misleid was, werd hij woedend. Hij liet in Bethlehem en heel de omgeving alle jongetjes van twee jaar en jonger ombrengen, overeenkomstig de tijd die hij van de magiërs had gehoord. Toen werd vervuld wat bij monde van de profeet Jeremia gezegd is. “In Rama werd een stem gehoord, een hevig gejammer en geklaag. Rachel jammert om haar kinderen, en ze wilt niet getroost worden, want ze zijn er niet meer”. Jeremia is de enige profeet die in Mt 2 met name genoemd wordt. Jeremia is de kroongetuige van de verwoesting van Jerusalem. Zal hij dan niet ontroostbaar zijn! · De bijbel volgens Nicolaas Matsier Nicolas Matsier (pseud. Van Tjit Reinsma) Essays eerder verschenen in het NRC Handelsblad en Trouw. Uitgeverij De Bezige Bij. Bekeken wat deze schrijver over Jeremia, Genesis en Mattheus meldt. Jeremia is een profeet, een profeet is een zegsman. Hij geeft door en hij geeft aan, is verbindingsofficier tussen de Heer en zijn mensen. Zijn boodschap kan dus alles betreffen: verleden, heden en toekomst, in elke weloverwogen of nonchalante mengeling die van pas komt. Mattheus wordt niet opgenomen in dit boek. Over Genesis schrijft Matsier dat dit telkens hernieuwde opsomming is van geslachtregisters en volkenlijsten. Het uiteindelijke verhaal komt neer op ongeveer tachtig A-4tjes. Rode draad in Genesis is de dreigende onvruchtbaarheid, de aartsvaders planten zich moeizaam voort. Laban is al net zo’n boef als Jakob zelf. Jakob heeft zijn vader bedrogen door misbruik te maken van zijn blindheid, Laban gebruikt de tijdelijke blindheid (lees dronkenschap) van Jakob om Leahh zijn oudste dochter als eerste in het huwelijk te laten treden. De bedrieger bedrogen. Leah wordt niet bemind door Jakob, Rachel wel, er vindt een voortplantingsduel plaats waarbij zelfs de slavinnen van beide dames worden ingezet. Volgens de toenmalige wet gold namelijk dat kinderen van de slavinnen de kinderen waren van de meesteressen. In de namen van de kinderen zit veel strijdlust Rachel zelf krijgt nog een zoon (na Jozef nu Benjamin) en sterft in haar kraambed, zij heeft het onderspit gedolven t.o.v. haar zuster Leah. Samen hebben zij voor de 12 stamvaders gezorgd. Matsier geeft vooral de ironie rondom de gebeurtenissen weer, de voorvallen. Tegenspoed en voorspoed roept men toch vooral op zichzelf af.
·
Het ABC
van de bijbel Vertaling uit het engels, publicatie van Reader’s Digest New York. Antwoorden op honderden vragen uit de bijbel. Behandeld wordt Rachel dood; Jakobs liefde; huwelijk met Jakob; onvruchtbaarheid van; Onvruchtbaar zijn is een smaad “Geef mij kinderen; zo niet dan sterf ik….” riep Rachel Jakob toe. Jakob antwoordde dat hij geen God was. Na het lezen van de verder genoemde boeken gaf dit voor ons weinig aanvulling. · Bijbelse tijdgenoten Prof.dr. B. Smalhout. Navertelling van 10 bijbelse verhalen met veel aandacht voor de hoop, moed en liefde van mensen met overeenkomstige omstandigheden. Ook hier wordt beschreven dat Leah (de naam zou “wilde koe” betekenen) het onderspit moest delven t.o.v. Rachel. De strijd wordt tussen de beddenlakens uitgevochten. Slavinnen worden ingezet als draagmoeder. Rachel vooral jaloers op de vruchtbaarheid van Leah. Ze vergeet dat ze de liefde heeft van Jacob. Uiteindelijk krijgt Rachel een zoon, Jozef, die ook de lievelingszoon werd wat uiteindelijk kwaad bloed zet bij de broers van Jozef. Rachel krijgt nog een zoon, zij noemt hem Ben –Onni. Dat betekent “zoon van mijn verdriet”. Zij sterft in het kraambed. Rachel is door de tijd het symbool geworden van de eeuwige Joodse moeder die alles, zelfs haar leven, voor haar (de genegenheid van haar) man en haar kinderen over heeft. · Verhalen uit de bijbel Claude Bernard Costecalde. Uitgeverij Gottmer Het boek geeft op een duidelijke illustratieve wijze voor mij inhoud aan bijbelse verhalen. · Genesis opnieuw Jan C.M. Engelen. Uitgeverij Gooi en Sticht b.v. 1984 Leah wil Jakobs liefde, Rachel wil kinderen van Jakob. Zij kunnen alleen troost vinden wanneer zij iets bereiken wat niet haalbaar is. Beiden zijn eenzaam in hun lot. Uiteindelijk zal Leah naast Jakob liggen in het graf en Rachel alleen begraven worden. Rachel had er alles voor over om kinderen te krijgen, alleen dat kon haar troosten, maar ze heeft ze niet (meer). “Rachel beweent…..”
in o.a. de kinderbijbels.
Nadat Jakob zich uitgesloofd heeft voor Rachel door de steen van de waterput
te verschuiven en zich voorstelt als familie, neemt Rachel hem mee naar huis. “Familie
is altijd welkom”. Rachel en Jakob zijn verliefd en Laban heeft al snel door dat Jakob een
harde werker is, hij wil hem graag houden. In tegenstelling tot wat
in de NBG wordt geschreven moet Jakob eerst 7 jaar werken voordat
hij met Rachel mag trouwen. In de NBG mag Jakob dezelfde week nog
met Rachel trouwen. Verder wordt er verteld dat Jakob veel kinderen
heeft gekregen, de meeste van Leah maar zijn lievelingskind Jozef
is van Rachel. Geen verwijzingen naar de strijd om Jakobs liefde tussen Rachel en Leah en de inzet van slavinnen. ·
Bijbel voor het gezin- Jenny Robertson Eerst zeven jaar werken dan mag er getrouwd worden.
Jakob had namelijk geen bruidschat en verdiende zo de dochter van
Laban. Leah neemt bij het huwelijk de plaats van Rachel in, Labans
reden is dat Leah onaantrekkelijk is en daarom nooit aan de man zou
raken. In de Bijbel wordt gesproken over de fletse ogen van Leah.
Dezelfde week mag hij Rachel huwen maar moet nog wel zeven jaar werken.
De strijd tussen Leah en Rachel begint. Leah krijgt een aantal zonen,
zo ook haar slavin. Rachel blijft kinderloos maar Jakob houdt van
haar. Pas wanneer zij samen een zoon hebben gekregen wil Jakob terugkeren
naar Kanaan, terug naar zijn broer Esau.
Toen ze bijna op de plaats van bestemming waren overleed Rachel in
het kraambed, Ben-Oni (zoon van smart).
Rachel werd alleen begraven. ·
Vertel mij toch, bijbelse verhalen nieuw gehoord
– T.M.
Gilhuis; L. Ribbens. Het beloofde land (Kanaän), verwezen wordt naar Numeri 13, een spiegelverhaal
voor een bijzondere kerkdienst. Toch zien wij verder in het verhaal
de link naar het verliezen van kinderen. Er volgt een gedicht van
Herman van Veen over de dwaze moeders van Argentinië. Na de staatsgreep
van generaal Videla in maart 1976 kwamen steeds meer wanhopige moeders bij het
kleine kantoortje
van de “Dienst voor vrede en gerechtigheid”in Buenos
Aires aankloppen. Zij treurden over de verdwijning van een zoon of
dochter die door de veiligheidsdiensten was opgepakt. Het vraagstuk
van vermisten in Argentinië was begonnen. Het idee werd geboren om
op een geweldloze manier te demonstreren en om samen de wanhoop te
boven te komen. In het centrum van de stad, op het Meiplein, valk tegenover het regeringspaleis
scholen de vrouwen samen, getooid met witte hoofddoeken met daarop
de naam
van de vermiste kinderen. Ze wilden met demonstreren doorgaan totdat
ze een antwoord van de autoriteiten zouden krijgen. Op vragen van
journalisten aan de politie over deze merkwaardige processie antwoordde
de Argentijnse politie dat het een groep gekke
vrouwen was. Ze kregen zij de bijnaam “de dwaze moeders”. De moeders zijn de sprinkhanen tegen de reuzen, als je gelooft dan lukt
het ook. Rachel zie ik als een dwaze moeder, ze geloofde dat zij alleen Jakobs liefde kon waarborgen wanneer zij hem kinderen zou
geven. Zij geloofde daar zo sterk in dat zij alles in het werk stelde
om dit te bereiken en heel volgzaam was (zoals ieder schaap) · Methode “Leefstijl”. Sociaal-emotionele methode t.b.v. gezond en redzaam gedrag. ConclusieWie is Rachel? Rachel beweent haar kinderen komt voornamelijk voort uit de jaloerse gevoelens die Rachel heeft ten opzichte van haar zuster Leah. Ze ziet niet wat ze heeft, namelijk de liefde van Jacob. Ze probeert allerlei manieren om Jacob aan zich te binden. Zij heeft medelijden gekregen van alle vrouwen, onvruchtbaarheid is een grote straf. Zij straalt haar verdriet uit, zij is de martelares van alle vrouwen die alles willen opgeven om moeder te worden, hun kinderen alles te geven en hun man bij te staan. Velen vinden troost bij haar, zij is zacht en kwetsbaar (Rachel betekent schaapje). Resultaat
van de lees en studieronde in het kort: Het
monument bij het Joodse Kerkhof in Edam
is een plek waar men troost zoek voor degene die overleden zijn, degene
die men lief heeft, gelijk een kind. Rachel wordt moeder van Israël genoemd, alsof zij de moeder is
van de 12 zonen, de 12 stammen.
Uitleg van
de gekozen bijbelse teksten op het niveau van collegae
Genesis 29 Jakob bij Laban 1 Jakob vervolgde zijn reis naar het land waar de
volken van het oosten wonen. 2 Op een dag zag hij ergens in het open
veld een put waar drie kudden schapen omheen lagen; de dieren kregen
altijd uit die put te drinken. De steen die over de opening van de
put lag was opvallend groot. 3 Als alle kudden daar bijeen waren gedreven,
werd de steen van de opening gerold en kreeg het vee te drinken. Daarna
werd de steen op de put teruggelegd. 4 Jakob vroeg de herders: 'Waar
komen jullie vandaan, vrienden?' 'Uit Haran,' antwoordden ze. 5 'Kennen
jullie dan misschien Laban, de kleinzoon van Nachor?' 'Jazeker,' zeiden
ze. 6 'Hoe maakt hij het?' vroeg hij. 'Goed,' antwoordden ze. 'Kijk,
daar komt zijn dochter Rachel juist aan met de schapen.' 7 'Maar het
is nog volop dag,' zei Jakob, 'het is toch
nog geen tijd om het vee bijeen te drijven? Jullie kunnen de dieren
toch te drinken geven en ze daarna weer laten grazen?' 8 'Nee,'
zeiden ze, 'dat kan niet. Pas als alle kudden bijeen zijn gedreven,
kunnen we met zijn allen de steen van de put rollen en het vee te
drinken geven.' 9 Terwijl hij nog met hen stond te praten, kwam
Rachel eraan met de schapen van haar vader; zij was herderin. 10 Zodra
Jakob Rachel zag, de dochter van zijn moeders broer Laban, met Labans
vee, liep hij naar de put, rolde de steen van de opening en gaf de
dieren van zijn oom te drinken. 11 Daarna kuste hij Rachel, terwijl
hij zijn tranen de vrije loop liet. 12 Zodra hij Rachel had verteld
dat hij familie van haar vader was, een zoon van
Rebecca, rende ze naar haar vader en vertelde het hem Dit
is voor mij de sleutelscène, het begin, van het verhaal over Jacob
en Rachel. De ontmoeting bij de put, een verzamelplaats van het sociale
leven (lesidee 4). Herders en herderinnen komen met hun kudde naar
de put en hebben tijd om met elkaar te praten, elkaar te ontmoeten,
van gedachten te wisselen.
Ik
denk dat ieder mens wel een sleutelscène in zijn leven heeft. Een
moment, een plek waar je leven een andere wending neemt. Mensen beseffen
niet altijd dat hun leven op dat moment een grote wending neemt. Terugkijkend
zullen ze denken, toen is het begonnen, daar, op die plek, op dat
moment, met die mensen.
Soms willen mensen hun leven veranderen en gaan ze op zoek
naar die ommekeer. Ze zijn bewust of onbewust op zoek naar een plaats
van waaruit die verandering kan plaatsvinden. Ik denk dat het bewust
of onbewust zoeken naar die plek de aanloop is naar de sleutelscène
van de verandering.
Jakob was een volle maand bij Laban in huis 15 toen
deze tegen hem zei: 'Het is helemaal niet nodig dat je voor niets
voor mij werkt, alleen omdat je familie van me bent. Zeg me maar wat
je loon moet zijn.' 16 Nu had Laban twee dochters; de oudste heette
Leah, de jongste Rachel. 17 Leah's ogen hadden geen glans, maar Rachel was mooi en aantrekkelijk.
18 Jakob was verliefd op Rachel, daarom zei hij tegen Laban: Ik zal
zeven uur voor U werken om Rachel, uw jongste dochter.' 19 Laban antwoordde:
'Ik kan haar beter aan jou geven dan aan een ander. Je kunt dus blijven.'
20 Zo werkte Jakob zeven jaar om Rachel, maar voor zijn gevoel waren
het maar een paar dagen, zoveel hield hij van haar. Jacob is diep onder de indruk van Rachel. Hij wacht niet tot de kudde bijeengedreven is. Hij verplaatst in zijn eentje de zware steen van de opening. Jacob heeft op dat moment waarschijnlijk besloten om Rachel tot zijn vrouw te nemen. Hij kust Rachel, iets wat ongebruikelijk was in die tijd. Later zal blijken dat hij er alles voor over heeft om met haar te trouwen. De zeven jaar die hij moest werken voordat hij met Rachel mocht trouwen voelden aan als zeven dagen (lesidee 2). 21 Toen zei Jakob tegen Laban: 'De termijn is om.
Geef me nu mijn vrouw, ik wil met haar slapen.' 22 Laban nodigde alle
inwoners van de stad uit en gaf een feest. 23 Toen de avond was gevallen
bracht hij zijn dochter Leah bij Jakob, en Jakob sliep met haar. 24
Ook gaf Laban haar een van zijn slavinnen mee, Zilpa.
25 's Morgens ontdekte Jakob dat het Leah was met wie hij had geslapen.
'Hoe hebt u mij dit kunnen aandoen!' wierp hij Laban voor. 'Ik heb
toch om Rachel bij u gewerkt? Waarom hebt u me zo bedrogen!' 26 Laban
antwoordde: 'Het is hier niet de gewoonte om de jongste voor de oudste
uit te huwelijken. 27 Wacht daarom tot de bruiloftsweek met de een
voorbij is, dan krijg je daarna ook de ander, op voorwaarde dat je
nog eens zeven jaar voor me werkt.' 28 Jakob stemde toe en wachtte
tot de week om was; daarna gaf Laban hem zijn dochter Rachel tot vrouw.
29 Ook gaf Laban haar een van zijn slavinnen mee, Bilha.
30 Toen sliep Jakob ook met Rachel, en van Rachel hield hij echt,
meer dan van Leah. Daarna werkte hij nog eens zeven jaar bij Laban.
Bedrieger wordt bedrogen. De geschiedenis herhaalt zich.
Jacob bedroog zijn vader Isaak door voor te wenden dat hij Esau was.
Isaak was blind en kon daardoor makkelijk
bedrogen worden. Jacob kreeg op deze manier de zegen als eerstgeborene
van zijn vader. De blindheid van Isaak kan vergeleken worden met het
aangeschoten zijn - van het bruiloftfeest - van Jacob. In zijn roes
zag hij niet (blindheid) met wie hij samen was. Pas de volgende ochtend
zag Jacob met wie hij getrouwd was, Leah.
Hoe veel Jacob voor Rachel over had bleek wel uit het
feit dat hij nogmaals zeven jaar werkte om
met haar te mogen trouwen (lesidee 5)
31 Toen de HEER zag dat Jakob minder van Leah hield,
opende hij haar moederschoot, terwijl Rachel kinderloos bleef. 32
Leah werd zwanger en bracht een zoon ter wereld, die ze Ruben noemde,
'want,' zei ze, 'nu blijkt dat de HEER heeft gezien wat ik te verduren
heb, nu zal mijn man van mij houden.' 33 Ze werd opnieuw zwanger en
bracht nog een zoon ter wereld. 'De HEER heeft gehoord hoe weinig
geliefd ik ben; daarom heeft hij mij er nog een zoon bij gegeven,'
zei ze en ze noemde hem Simeon. 34 En weer werd ze zwanger en bracht
ze een zoon ter wereld. 'Nu zal mijn man zich eindelijk aan mij hechten,
nu ik hem drie zonen heb gebaard,' zei ze. Daarom werd hij Levi genoemd. 35 En nog een keer werd ze zwanger en bracht
ze een zoon ter wereld. 'Nu heb ik reden om de HEER te loven!' riep
ze uit en ze noemde hem Juda. De
twee rivalen Leah en Rachel proberen in de gunst te komen bij hun
echtgenoot Jacob. In die tijd werd het als de grootste verdienste
van de vrouw gezien wanneer ze haar man veel kinderen schonk. Het
hebben van veel kinderen had een duidelijke praktische kant. Men had
kinderen nodig voor de oude dag en om netjes begraven te worden. Het
was ook belangrijk dat het bezit en het geslacht in stand gehouden
werd. Leah
werd makkelijk zwanger. Ze laat in de namen
van haar kinderen duidelijk blijken dat God het goed met haar voor
heeft. Hiermee probeert ze Jacob nog meer aan zich te binden en Rachel
de loef af te steken. Rachel is boos en teleurgesteld en uit haar
woede naar Jacob.
Er
ontstaat een soort voortplantingsduel tussen Leah en Rachel. Eerst
is er blijkbaar deze “mini-oorlog” nodig
om uiteindelijk tot de 12 stammen te komen. Vanuit jaloezie en haat
kan dus blijkbaar iets opbouwends naar voren komen. De haat kan omgezet
worden in een wilskracht of doorzettingsvermogen dat uiteindelijk
leidt naar het krijgen van in totaal twaalf kinderen. Het “slechte”
in de mens hoeft dus niet te leiden tot verwerpelijk gedrag. De oplossing
voor Leah’s jaloezie naar Rachel zoekt Leah bij zichzelf (lesidee
6). Ze uit deze jaloezie niet rechtstreeks naar Rachel maar zet het
om in wilskracht en doorzettingsvermogen en baart uiteindelijk tien
kinderen. Iets wat in die tijd opmerkelijk was.
14 In de tijd van de tarweoogst vond Ruben buiten in het veld liefdes appels, die hij aan zijn moeder, aan Leah, gaf. 'Geef mij ook eens wat van die liefdesappels van je zoon,' vroeg Rachel haar. 15 Maar Leah antwoordde: 'Is het soms niet genoeg dat je mijn man hebt afgepakt? Wil je nu ook nog de liefdesappels van mijn zoon?' Rachel zei: 'In ruil voor de liefdesappels van je zoon mag Jakob vannacht met jou slapen.' 16 Toen Jakob 's avonds thuiskwam uit het veld, ging Leah hem tegemoet en zei: 'Je moet met mij slapen, ik heb je eerlijk gehuurd voor de liefdesappels van mijn zoon.' Dus sliep hij die nacht met haar, 17 en God verhoorde Leah: ze werd zwanger en baarde Jakob voor de vijfde maal een zoon. 18 'God heeft mij beloond omdat ik mijn slavin aan mijn man heb gegeven,' zei ze en ze noemde het kind Issakar. Rachel betekent ooi, schaapje. Een schaap is een volgzaam
dier. Rachel is een volgzame vrouw. Ze wil maar een ding en dat is
waardering van haar man Jacob. Ze denkt dat ze die maar op een manier
kan krijgen en dat is door het baren van kinderen. Vruchtbaarheid
had als bron God. Onvruchtbaar zijn zag men als een vloek die op een
vrouw rustte. Rachel heeft er alles voor over om Jacob voor zich te
winnen. Ze gelooft in de kracht van de liefdesappel en wil die graag
bemachtigen. Ze heeft er alles voorover, zelfs het “uitlenen” van
haar Jacob aan rivaal Leah. Isaak in Kanaän. 19 Laban was van huis gegaan om
zijn schapen te scheren. Rachel nam de kans waar om de godenbeeldjes
van haar vader te stelen Laban ging de tent van Jakob binnen en ook de tent
van Leah en de tenten van de twee slavinnen, maar hij vond de beeldjes
nergens. Nadat hij de tent van Leah had verlaten, ging hij die van
Rachel binnen. 34 Rachel had de beeldjes in een kameelzadel verstopt
en was daarop gaan zitten. Laban doorzocht de hele tent maar kon ze
niet vinden. 35 'Wees alstublieft niet boos dat ik niet voor u opsta,'
zei Rachel tegen haar vader, ik ben ongesteld.' Zo zocht Laban alles
af, zonder zijn godenbeeldjes te vinden.
Rachel steelt dus het gezag
van Laban. Het gezag dat deze beeldjes symboliseren is niets-omvattend.
Dat blijkt uit het feit dat Rachel op een “simpele” manier in bezit
blijft van deze beelden. Wanneer Laban de vluchtende Jacob en zijn
gevolg heeft ingehaald doorzoekt hij al hun bezit in de hoop de beeldjes
terug te vinden. Wanneer hij de tent van Rachel binnen gaat houdt
zij hem tegen door te zeggen ze ongesteld is. In die tijd waren vrouwen
tijdens de menstruatie periode onrein. Daarom vermeed men contact
met wat de vrouw had aangeraakt of waar ze op zat. Wanneer het gezag
op zo’n eenvoudige manier ontnomen wordt
kan men vraagtekens zetten bij de werkelijke waarden van deze huisgoden
(lesidee 7). Genesis 3138 Al die twintig jaar dat ik bij u was, hebben uw ooien en uw geiten geen enkele misdracht gehad, nooit heb ik ook maar één ram van uw kudde gegeten. 39 Met de verscheurde dieren ben ik nooit bij u aangekomen: ik moest ze zelf vergoeden. En ook eiste u van mij een vergoeding voor al het gestolen vee, of het nu overdag was gestolen of 's nachts. 40 Wat heb ik niet moeten doorstaan? Overdag werd ik bevangen door de hitte, 's nachts door de kou, en ik deed geen oog dicht. 41 Twintig jaar ben ik bij u geweest: veertien jaar heb ik voor u gewerkt om uw twee dochters, en zes jaar om uw vee. En u hebt mijn loon keer op keer veranderd. 42 Als de God van mijn vader, de God van Abraham, de God voor wie Isaak diep ontzag heeft - als die God mij niet geholpen had, dan had u mij nu met lege handen weggestuurd. Maar hij heeft gezien wat ik te verduren had en hoe hard ik heb gewerkt, en daarom heeft hij gisternacht rechtgesproken.' Jacob
heeft hard moeten werken, veel moeten ontberen om te bereiken wat
hij nu allemaal heeft. In zijn eentje had hij dit nooit gehaald. Om
uiteindelijk de twaalf stammen te stichten had Jacob het vertrouwen
in God nodig. Mensen
komen in hun leven soms voor problemen te staan die ze zonder medewerking
of hulp van een ander niet kunnen oplossen. Je hebt dan iemand nodig
die de situatie op afstand kan bekijken. Iemand die op een andere
manier betrokken is bij het probleem, meer op afstand maar dan wel
betrokken is met degene die het probleem niet overziet, het slachtoffer.
De hulpverlener kan dan rust brengen in de onoverzichtelijke situatie.
Deze rust zorgt ervoor dat het slachtoffer het probleem ook beter
kan overzien en vanuit zichzelf oplossingen zoekt om uit de moeilijke
omstandigheid te komen. Wie de ideale rustbrenger is bepaalt elk individu zelf. Genesis
33 1 Plotseling zag Jakob Esau op zich afkomen, met vierhonderd man. Toen verdeelde hij de kinderen over Leah, Rachel en zijn twee bijvrouwen. 2 De bijvrouwen en hun kinderen liet hij voorop gaan, Leah en haar kinderen daarachter, en Rachel en Jozef helemaal Hieruit
blijkt uiteindelijk van wie Jacob het meeste houdt. Om Rachel en Jozef
te beschermen tegen het naderende onheil laat hij hen in de achterste
linies lopen. Genesis
35 16-17 Toen ze weer uit Betel waren vertrokken en nog maar een uur of twee van Efratha verwijderd waren, moest Rachel bevallen. Het was een moeizame bevalling en ze had het erg zwaar, maar de vroedvrouw zei tegen haar: 'Troost je: je hebt er een zoon bij!' 18 En terwijl het leven al van haar week - want ze stierf - gaf zij hem een naam: Ben-Onni, 'Zoon van smart'. Maar zijn vader noemde hem Benjamin, 'Zoon van het geluk'. 19 Nadat Rachel overleden was, werd ze begraven langs de weg naar Efratha, het tegenwoordige Bethlehem. 20 Op haar graf plaatste Jakob een gedenksteen, die tot op de dag van vandaag de plaats van Rachels graf aangeeft. Benjamin (zoon van
rechterhand = symbool van de eerlijkheid) was
de jongste van de twaalf zonen van Jakob, en één van diens twee lievelingszonen.
Kort samengevat:Rachel werd het symbool van de eeuwige Joodse moeder die alles,
zelfs haar leven, voor haar man en kinderen over heeft. Het verdriet
en de pijn van Rachel zijn herkenbaar, ze voelt zich opzij gezet.
Hoe moeilijker ze het heeft des te volgzamer
wordt ze. Tot de dood aan toe.
De lessen – enkele voorstellen
en alternatieven Het
is natuurlijk ideaal om aan de hand van de boven aangegeven fragmenten
het verhaal te volgen.
Laat kinderen simpele poppen maken die de figuren van het verhaal
zijn. Laat hen vragen bedenken bij deze verhalen. In kleine groepjes
werkt dat prima. Wie zou die vragen kunnen beantwoorden? Wat vermoed
je zelf? Hieronder
staan een serie lessen naar aanleiding van. Ze kunnen dienst doen
ter motivatie of verdere verwerking.
Als inleiding/uitgangspunt kan het volgende gedicht gebruikt worden van Herman van Veen. Signalen De dwaze moeders
op het plein Wier kinderen
verduisterd zijn En die nog
steeds de jaren door Roepen om gehoor. Ze schuifelen
door het journaal Geef een teken,
een signaal Dat geen enk’le deur eeuwig dicht zal zijn Dat aan het
eind van de tunnel weer licht zal zijn. Gezinnen die
de apartheidswaan Meedogenloos
uiteen liet staan Ze komen toch
weer bij elkaar Voor even maar. Want hun liefde
daar is illegaal Geef hun een
teken, een signaal Dat geen enk’le deur eeuwig dicht zal zijn Dat aan het
eind van de tunnel weer licht zal zijn. Vervolgden
om geloof of ras Vervolgden
om wat vader was Vervolgden
met het schietgebed Van Jezus,
Marx of Mohammed. Vervolgden
met een ideaal Geef hun een
teken, een signaal Dat geen enk’le deur eeuwig dicht zal zijn. Dat aan het
eind van de tunnel weer licht zal zijn. De dwaze moeders
op het plein Wier kinderen
verduisterd zijn En die nog
steeds, de jaren door Roepen om gehoor. Zoals de mijnwerkers
in de mijn De redding
moet al bezig zijn De anderen
zijn hulp gaan halen Het wachten
is op de signalen. De dwaze moeders
op het plein Wier kinderen
verduisterd zijn En die nog
steeds, de jaren door………. Herman van VeenJe hoeft niet eens als onderwijsgevende de achtergronden uit te leggen van deze moeders. Je hoort en voelt je in dit gedicht verdriet en verlangen, wachten op een teken van leven en de wanhoop van de moeders. In 2003 is er een meisje gegijzeld. Na een week werd ze teruggevonden. Een kind van ongeveer 10-12 jaar kan zich goed verplaatsen in het verdriet van de ouders en vrienden. Niet ieder kind kan dit onder woorden brengen, maar via een actuele gebeurtenis een link maken naar de achterblijvers, degenen die getroost moeten worden is snel gemaakt. Het bespreekbaar maken van verschillende manieren van steun geven, bijvoorbeeld een kaartje bij overlijden, een bloemetje bij ziekte, een telefoontje of bezoekje als iemand iets meemaakt wat een grote tegenvaller is. Op welke manieren kun je iemand troosten/steunen. Verwerkingsopdracht: - Gedicht maken voor de achterblijvers, die getroost moeten worden. - Stelopdracht over iets/iemand waar je ontroostbaar van zou worden. - Bij handvaardigheid iets maken waarbij je aan een bepaalde gebeurtenis of iemand moet denken, dit kan geïllustreerd worden met vriendschapbandjes, poppetjes hand in hand in een kring of een ketting, ring. 2. Dodenherdenking
4 mei. Heb je een foto Als inleiding/uitgangspunt wie is Rachel, wie beweent zij. De ligging van het monument, de tekst, de steentjes en 4 mei. Begrippen die besproken en nageslagen kunnen worden. Wij zijn allemaal kinderen, jij bent de zoon van je vader, je vader is de zoon van zijn vader. Rachel beweent haar kinderen, eigenlijk beweent zij allen die gemist worden. Rachel staat bij dit monument als symbool voor alle mensen die gestorven zijn, gemist worden door een ouder (moeder). In het Joodse geloof ben je een Jood omdat je moeder een Jood is. Het monument ligt nabij het Joodse kerkhof en heeft dus een brede symboliek die in voorbereiding van 4 mei bekeken/uitgeplozen kan worden. De kinderen kunnen een klein verhaaltje schrijven over treuren/troosten/missen. Dit kan samengevat worden in een boekje, vermenigvuldigt en meegegeven worden voor thuis. Als vervolg hierop vindt het feest op 5 mei plaats, waarbij de kinderen zich af kunnen vragen wie het mogelijk heeft gemaakt dat wij leven als Nederlanders in een eigen land en niet zijn opgegaan in het Duitse Rijk. Wat zouden wij dan verloren hebben (identiteit, afkomst, je wortels) of veranderd zijn. 3. Vrienden maken, houden en verliezen. Hoe maak je vrienden, hoe zorg je dat je vrienden blijft. En wat doe je als je een vriend kwijtraakt? - Vrienden maken: Je kiest meestal een vriend of vriendin die je aardig vindt, waar jij je goed bij voelt en waar je samen leuke dingen mee kunt doen. Zit je toevallig ook op dezelfde sportclub? - Dikke vrienden: de meeste mensen hebben maar 1 of 2 echte goede vrienden. Wat weet jij eigenlijk van je goede vriend. Kun je aangeven wat je zo leuk vindt en wat niet en waarom je dat niet zo erg vindt. - Vrienden houden: Goede vriendschappen blijven niet zomaar bestaan, je moet er wat voor doen om ze goed te houden. Wat? - Vrienden verliezen: Soms kiezen we ervoor, of kiest een vriend/in ervoor om een vriendschap te beëindigen. Dat kan pijnlijk zijn en de ander kwetsen. Soms verlies je bij een vriend of vriendin zonder dat een van de twee dat wil, omdat je bijvoorbeeld gaat verhuizen. - Een nieuwe vriendschap: Hoe verdrietig het verliezen van een vriend ook is, meestal ontmoet je na een korte of lange tijd een nieuwe vriend. Wat doe je als je verdriet hebt?- Geef gewoon toe dat jij je verdrietig voelt. - Praat erover met iemand, je ouders, een broer of zus, andere familie, een vriend of vriendin, een klasgenoot, je juf of meester of iemand anders die naar je wil luisteren en je wil helpen. Iemand waar jij je prettig bijvoelt. Wie is dat voor jou? - Wat kun je allemaal nog meer doen om je verdriet wat minder te laten worden? Bijv.: goed voor jezelf zorgen, aardig zijn voor jezelf, die iets waar je heel veel zin in hebt, denk aan prettige dingen, fijne herinneringen, doe iets waar je goed in bent. Denk je dat het lang duurt voordat jij je weer beter voelt en hoe is dat dan gekomen. Van fijne en nare dingen. Lesdoelen: kdn. Leren te begrijpen dat andere mensen dezelfde gevoelens hebben als zij, kdn. leren te begrijpen dat hun eigen verdriet ook anderen beïnvloedt Inleiding d.m.v. van een activiteit. De kinderen schrijven hun naam op een blaadje en doen dat in een doos, vervolgens worden er lootjes getrokken. Voor dit kind moet je een tekening maken of iets schrijven waarin duidelijk wordt waarom je hem/haar waardeert. Dit gebeurt anoniem. Alle producten worden een voor een uitgedeeld, dit kan over meerdere dagen zodat iedereen in het zonnetje wordt gezet. De kinderen kunnen vervolgens respons geven op: - hoe voelde jij je toen je deze tekening kreeg. - Schrijf eens op waar je een goed gevoel van krijgt en aan de andere kant dingen waar je een minder goed gevoel van krijgt. Om gevoelens te ontdekken kun je ook woordassociaties maken of voorwerpassociaties. Bijvoorbeeld een bos bloemen neerzetten in de klas. In de kring vragen waar ze aan denken nadat je eerst zelf een voorbeeld hebt gegeven. Ik denk aan de jurken van mijn oma, dat waren altijd bloemetjesjurken. Mijn oma was al heel oud, maar heel erg lief. Waarom vond ik haar lief? Omdat we op zondag advocaat met melk kregen, dat was lekker. Zo kunnen de kinderen ook een associatie maken en daar kort iets over opschrijven. Het is waardevol om van elkaar te ontdekken waar je aan denkt en wat gevoel het bij je oproept. Je kunt ook een negatief (scheldwoord) woord geven aan de groep en dan laten verwoorden hoe ze zich zouden voelen als het woord voor hun gebruikt wordt. Daardoor leren kinderen zich inleven in het gevoel van een andere en begrijpen de mogelijke reactie. * Deze twee zinnen op het bord zetten: Wij zijn
voor altijd vrienden… Als jij doet wat ik
zeg……. Laat de kinderen hier maar eens op reageren (tip uit een gedichtenbundel). -
Is dit vriendschap,
wat is de kwaliteit. Hoe komt het dat je verdrietig bent, is het je eigen schuld?Als je vriendje verhuist is het niet helemaal je eigen schuld dat je verdrietig bent, ook niet als je ouders gaan scheiden, je oma overlijdt enz. Ze zeggen wel eens dat verdriet een plekje moet krijgen, is dat in je hart of kun je er iets voor maken (zie ook lesidee bij “dwaze moeders”). Kinderen bedenken tips : hoe met verdriet om te gaan. Dit kan naar aanleiding van een gebeurtenis (verlies van ouder of kind uit de klas), vaak weten kinderen niet hoe ze hun verlies onder woorden moeten brengen, ze kunnen aangeven wat ze er aan doen om het minder erg te laten zijn. Zijn er ook spreekwoorden die te maken hebben met verdriet (de tijd heelt alle wonden – het gemis blijft, de pijn gaat weg). 4. De ideale
eigen plek Kringgesprek:
Met de kinderen uit groep acht kan in de kring gesproken worden over hùn verzamelplaats van het sociale leven. De volgende punten kunnen in dit gesprek naar voren komen. Waarom gaan ze naar die plaats? Wie ontmoeten ze daar? Hoe zou die plek eruit zien wanneer ze hem mochten inrichten? De kinderen geven aan hoe de ideale plek eruit zou moeten zien. Stelopdracht: Naar aanleiding van dit kringgesprek zouden de kinderen in een stelopdracht kunnen vertellen hoe de ideale verzamelplek eruit zou zien. Wie mogen daar komen en wie niet? Welke regels gelden op deze plek? En hoe stel je de regels op? Is een persoon de baas en bepaalt hij de regels of bepaalt de groep de regels? Bevo-opdracht: Naar aanleiding van deze stelopdracht kunnen de kinderen een tekening maken van hun verzamelplaats. Een plattegrond van hun ideale plek. Deze tekening kan tijdens de Bevo-lessen worden uitgewerkt tot een 3-d maquette. De kinderen kunnen dan deze maquette in kleine groepjes aan elkaar presenteren. Op deze manier ziet elk kind hoe je een eigen plek inricht en wat het betekent om regels op te stellen. 5. Alles over
hebben voor je idealen
Kringgesprek: Met de leerlingen van groep acht kan gesproken over hun idealen. De volgende punten kunnen in dit gesprek naar voren komen. Wat betekent het om idealen te hebben. Ken je mensen in je omgeving die er alles voor over hebben om hun idealen te bereiken. Wat zijn je eigen idealen. Hoe denk je deze idealen te kunnen bereiken. Stelopdracht: Naar aanleiding van dit kringgesprek kunnen de kinderen in een stelopdracht vertellen wat hun idealen zijn en hoe ze die zouden willen bereiken. Wat heb je allemaal voor je idealen over. 6. Jaloezie, waar uit zich dat inKringgesprek: Met de kinderen van groep acht zou ik een kringgesprek houden over gevoelens als boosheid, kwaad zijn, jaloers zijn. In dit kringgesprek komt naar voren hoe Leah met haar jaloezie omgaat. Het hoeft dus niet te leiden tot verwerpelijk gedrag. De oplossing voor Leah’s jaloezie naar Rachel zoekt Leah bij zichzelf. Ze uit deze jaloezie niet rechtstreeks naar Rachel maar zet het om in wilskracht en doorzettingsvermogen en baart uiteindelijk tien kinderen. Iets wat in die tijd opmerkelijk was. Daarna zou ik kijken wie er wel eens boos, kwaad of jaloers is. Wat voel je dan? Waarom voel je je zo? Hoe ga je je dan gedragen? Is er misschien een andere oplossing? Stelopdracht: De kinderen schrijven een verhaal waarbij ze een van de gevoelens kiezen. In dit verhaal proberen ze een oplossing te zoeken om hun boosheid, kwaadheid of jaloezie op iets anders te richten. 7. Macht, hoe ziet dat er uit?
Kringgesprek: Met de leerlingen van groep acht kan gesproken over verschillende symbolen van macht of autoriteit. Het uniform van een agent of soldaat. Hoe machtig is zo’n persoon door het dragen van zo’n uniform. Hoe machtig is die persoon wanneer hij normale kleding draagt. Een uniform kan een autoriteit van iemand maken, maar het blijft een man/vrouw met een uniform. Lichaamstaal is ook een symbool. Het staat symbool voor iemands stemming. Lichaamstaal zit in en op je lijf. Alleen lichaamstaal trek je niet aan of uit, het zit er echt. Kan een bepaalde lichaamstaal ook een symbool van macht zijn? Welke verschillen zijn er tussen deze twee symbolen van macht. Drama: Met de kinderen kan gekeken worden naar verschillende lichaamshoudingen. Hoe loopt een oud vrouwtje. Hoe zou de koning lopen. Hoe zit iemand die erg moe is of hoe zit iemand die erg bang of onderdanig is. De begrippen hoge status en lage status kunnen besproken worden. Daarna mogen een aantal kinderen in tweetallen een scène spelen. Ze spelen twee vrienden die elkaar ontmoeten. De “acteurs” kiezen een rol met een hoge status of een lage status. Nadat de verschillende lichaamstalen door de kinderen gespeeld zijn worden de kinderen in tweetalen verdeeld. De volgende scènes kunnen verdeeld worden. · De directeur en de leerling die de klas is uitgestuurd. · Het lastige kind dat door de badmeester het bad uit wordt gestuurd. · Het kind dat door de koningin gehuldigd wordt omdat hij/zij een heldendaad heeft verricht. · De bondscoach vertelt een voetballer dat hij niet wordt opgesteld voor een belangrijke wedstrijd. · Een buurman gaat bij een buurjongen langs om te vragen of de muziek zachter kan Verschillende tweetallen kunnen dezelfde scène krijgen. Zo kunnen de kinderen straks zien hoe elk tweetal dezelfde rol speelt. De tweetallen oefenen hun rol. Daarna speelt elk tweetal de scène. De toeschouwers vertellen welk kind de hoge en welk kind de lage status had. Waardoor werd dit duidelijk. Nagekomen 1 Catherine Chalier, De
Aartsmoeders, Hilversum, Gooi en Sticht 1987, p. 188vv. Jacob begraaft Rachel
langs de weg waarlangs de ballingen uit Babylon zullen terugkeren.
Rachel zal hun troosten, hun moed influisteren. Want moed is nodig
om in alle verdriet toch iets van licht te vermoeden. Wanneer mensen lijden
is er geen verschil tussen familie en vreemden. Rachel zal over allen
wenen, hun verlorenheid op zich nemen om bij hen te zijn. Haar graf
geeft ook te denken dat
er hoe dan ook, een einde zal komen aan de moeilijkheden
en de angst. Er zijn verhalen in
de joodse traditie die zeggen: Rachel zal blijven troosten totdat
de Messias komt. Dan zal zij uit de doden opstaan om hem te omhelzen
en licht zal uitgaan over de hele wereld. Rachel zal wenen ver
haar verstrooide kinderen totdat de Messias komt. Wat wil dat zeggen? Het kwaad is “wat eigenlijk
niet zou mogen”. Het breekt ons af, berooft ons van iedere plek, van
iedere vanzelfsprekendheid, maakt ons tot slachtoffers. Daarom blijft
troost geboden. Wij zijn verplicht om elkaar bij te staan, bij de
anderen te staan. Rachel kan geen rust
vinden zolang de mensen lijden. Daarom is Rachel ook een Messiaans
figuur[1].
(Menachem, de trooster, is een van de namen
voor de messias. Zie ook Jesaja 53, over de lijdende knecht van de
Heer.) Troosten, niet alleen, niet in de steek laten. Tenslotte laat Rachel
ook iets zien van wie God is. Hij is bij
de mens (woont in de Tempel bij de mensen) om hem of haar niet alleen
te laten. Hij is “er ook nog”. Nagekomen 2 Vondel,
(rei van de maagden in de Gijsbrecht.) O Kerstnacht
schoner dan de dagen Hoe kan Herodes ’t licht verdragen Dat in uw duisternisse blinkt En wordt gevierd en
aangebeden? Zijn hoogmoed luistert
naar geen reden[2], Hoe schel die in zijn
oren klinkt. Hij poogt d’Onnoozle[3]
te vernielen Door het moorden van
onnoozle zielen, En wekt een stad- en landsgeschrei In Bethlehem en op
de akker En maakt de geest van
Rachel wakker, Die waren gaat door
beemd en wei. … Bedrukte Rachel staart
uw waren Uw kinderen stierven
martelaren En eerstelingen van
het zaad Dat uit uw bloed begint
te groeien En heerlijk tot Gods
eer zal bloeien En door geen tirannie
vergaat. Wanneer Herodes de
kinderen van Bethlehem vermoordt staat Rachel op uit haar graf. |
