Titus
Een zelfstandige
studie
voor de verkorte deeltijd
door Lonneke Verburg
D34
Dit werkstuk is daar een voorbeeld van.
Het laat zien hoe je met een beetje inspiratie en enig zelfstandig onderzoek
een fraai onderwijs-arangement kunt maken.
Het zal niet eenvoudig zijn dit met kinderen te doen
maar het is dan ook een heel werk
& het kan allicht ideeën geven.
Jan Engelen - februari 2005
Verhalend ontwerp Titus
Inhoud
I Verantwoording
II Het verhalend ontwerp
III Welke vakken doen mee?
IV Titus, zoon van Rembrandt
V Keizer Titus Vespasiunus
VI Titus van de brief
VII Afsluiting
I Verantwoording
Lonneke:
Hoe
het allemaal begon…
Voordat ik aan deze zelfstudie
opdracht kon beginnen was het zaak een verhaal te vinden van waaruit ik de
lessenserie zou gaan maken. Interessant is het pas als je voor een verhaal
kiest wat je nog niet kent, en er dus onderzoek en verdieping gaat plaats
vinden. Nu moet ik zeggen dat ik de meeste verhalen uit de bijbel niet goed
ken, maar om niet een verhaal uit te melken dat al vele malen is doorgelicht
heb ik mijn oog laten vallen op de inhoudsopgave van de bijbel. Daar viel
mijn oog meteen op Titus. Het schilderij
van Titus, zoon van Rembrandt is zo ontroerend mooi, dat ik gekozen heb voor
Titus, zonder te weten wie hij is, wat zijn rol is in verhalen en welk verhaal.
Spannend om op deze wijze de bijbel
in te duiken. Mijn nieuwsgierigheid
is enorm geprikkeld. Ik ga op zoek…
Niki:
Ik
had met Lonneke afgesproken dat we zouden samenwerken bij deze opdracht. Zij
was al helemaal in de ban van Titus. Persoonlijk ben ik zelf in de ban van
David, maar Lonneke was al op weg en dus gingen wij op de ingeslagen weg verder.
Titus uit de bijbel kende ikzelf niet, want het laatste gedeelte van het Nieuwe
Testament ken ik niet zo goed. Reden dus om mij hierin te verdiepen. Lonnekes
enthousiasme werkte aanstekelijk en het idee voor een verhalend ontwerp sprak
mij direct aan. En dus zijn wij samen verder gegaan. Er is een verhaal ontstaan
langs drie totaal verschillende werelden. Verschillend in landschap, cultuur,
religie en tijd. Maar die werelden hebben wel één gezamenlijke noemer: Titus.
***
II Het verhalend ontwerp
|
|
Episode
1: Het houten doosje
De juffrouw komt
’s ochtends in de klas. Zij heeft een klein houten doosje bij zich.
Het doosje ziet er oud uit en is een beetje vies, er zit modder aan.
Als de kinderen in de kring zitten, zet de juffrouw het doosje op haar
schoot. De kinderen zijn nieuwsgierig en willen weten wat er in het
doosje zit. Dat wil de juffrouw wel vertellen, maar eerst moeten de
kinderen weten hoe zij aan dit doosje is gekomen. Zij vertelt dat zij
gisteren aan het wandelen was in het centrum (van Amsterdam) en langs
een bouwput kwam. Weten de kinderen wat dat is? Een bouwput? De juffrouw
was een beetje nieuwsgierig en keek achter de omheining. Het huis dat
er vroeger stond was helemaal afgebroken. Je zag hier en daar nog wel
resten: stukjes behang, grote brokken steen. Voor de rest was het één
groot gapend gat. Maar vlak achter de omheining zag ze iets liggen.
Het was verborgen onder een paar grote stenen. Haar nieuwsgierigheid
was groter dan haar voorzichtigheid en ze stapte achter de omheining
op de berg stenen af. Dat mogen jullie natuurlijk nooit doen! En weet
je wat ze vond? Juist, dit houten doosje. We bekijken het doosje nog
eens goed. Wat valt de kinderen op? Ja, het is oud en vies. Het ruikt
wat muf. Er zitten ook verfspatten op. Het lijkt wel zo’n oud verfdoosje
van een schilder. Zou wat erin zit ook zo oud zijn? |
|
|
Episode
1: De brief
Nu is het grote moment gekomen om
het doosje te openen. De deksel gaat eraf…. Er ligt een opgerold stuk papier
in. Het lijkt wel perkament. Het is gelig, vlekkerig en aan de randen
wat gerafeld. We rollen het papier uit. De letters zijn bijna niet meer
te lezen. De taal waarin de brief geschreven is kennen we niet. Het
enige dat we kunnen onderscheiden is een naam die onderaan de brief
staat. De naam die we kunnen onderscheiden
is: Titus. |
| |
De
opzet van het verhalend ontwerp
Als
de klas er voor in is, kun je met dit verhalend ontwerpen beginnen.
Hoe komen we erachter wie de Titus is die deze brief geschreven
heeft? De
grote lijnen worden uitgezet, doch plannen waarmee kinderen komen worden
serieus bekeken en uitgevoerd in overleg. De grote lijnen zetten we
uiteen. Daar komen vast ideeën uit die de
kinderen aandragen. Uiteindelijk stuur je steeds weer aan op
de hoofdlijn van het verhaal. Er
wordt een wandfries
gemaakt. Dat is een bord (of lange rij papier aan elkaar geplakt) in
de klas waar alle gevonden onderzoekingen een plaats krijgen. Het uiteindelijke
plaatje zou een drieluik van drie Titussen
bij elkaar moeten worden. |
|
|
Episode
2: Titus, zoon van Rembrandt We gaan als detectives te werk.
Welke aanknopingspunten hebben we: -
de plek
waar het doosje is opgegraven, n.l. het centrum van Amsterdam -
het doosje,
oud, muffig, met verfspatten; een verfdoosje? -
een brief
geschreven in een voor ons onbekende taal -
een naam:
Titus Als we Amsterdam en
verf combineren met Titus, komen we (met enige sturing)
terecht bij Titus,
de zoon van Rembrandt. We gaan onderzoek doen naar hem. Alle informatie
hangen we bij elkaar bij het portret van Titus. Dit wordt deel 1 van
het uiteindelijke drieluik. Als we alle informatie
over Titus hebben verzameld, is een logische volgende stap
een bezoek aan het Rembrandthuis. Hier heeft Titus immers rondgelopen, gespeeld, geleefd. Een medewerker
(een vriend of kennis van ons die in het complot zit) in het Rembrandthuis
denkt dat de brief niet in het oud Nederlands is geschreven maar in
het Latijns. Hij verwijst ons door naar het Allard Piersonmuseum. Daar
doen ze ook onderzoek, dus zij zullen ons wel kunnen helpen… |
| |
Episode 3: Keizer Titus Vespasianus We hebben van die aardige meneer
in het Rembrandthuis een belangrijke tip gekregen: de brief is waarschijnlijk
geschreven in het Latijns. In welke periode sprak men Latijns? We gaan
terug in de tijd: middeleeuwen, Romeinen? Het
wordt tijd dat we een samen met de kinderen een tijdbalk gaan
maken. We markeren op de tijdbalk
wie uit welke tijd kwam. We doen niet alleen onderzoek naar de persoon
maar ook naar het tijdsbeeld, de cultuurgeschiedenis en het landschap.
En de rol van het Christendom in die specifieke tijd. We
komen uit bij de Romeinse keizer Titus Verspasianus.
Ook naar hem gaan we onderzoek doen. Waarom is hij bekend geworden?
Wat waren zijn bekendste wapenfeiten? Hoe leefden de mensen toen? Al
de informatie hangen we bij het portret van Titus Verspasianus. Dit wordt deel 2 van ons drieluik. Het
bezoek aan het Allard Piersonmuseum levert echter een nieuwe aanwijzing op. Een zeer geleerde
medewerker vertelt ons dat de brief niet in het Latijn maar in het Hebreeuws
geschreven is en waarschijnlijk heel erg oud! Hij raadt ons aan om ons
geluk te beproeven in het Bijbels Museum. |
|
|
Episode
4: Titus van de brief De brief is geschreven in het Koinè-Grieks!
En we moeten naar het Bijbels Museum! Reden om de bijbel
erop na te slaan. Kunnen we Titus terugvinden
in de Bijbel? Wat deed hij? Wanneer leefde hij? Maar vooral: wie was
hij? En waarom schreef hij deze brief? Deel 3 van ons drieluik
kan nu gevuld worden. En met de hulp van een woordenboek zullen wij
nu ook delen van de brief kunnen ontcijferen. Wat zal er in staan? Kunnen
we de inhoud van de brief koppelen aan Titus in
de bijbel? |
| |
Episode
5: Afsluiting We
hebben de brief ontcijferd en weten wie de brief geschreven heeft. In
de brief stond het antwoord van Titus aan Paulus! Doordat
de juf het doosje had gevonden zijn we drie Titussen tegengekomen in verschillende tijden. Maar hoe zit dat nou
met dat doosje? Hoe kwam dat doosje daar terecht ? In Amsterdam onder
een huis? Kinderen gaan op onderzoek en schrijven allemaal zelf een
verhaal hoe zij denken dat het doosje daar gekomen was. De
brief was het antwoord van Titus aan Paulus.
Maar we kunnen de tekst niet meer ontcijferen, alleen de handtekening.
Bedenk zelf wat Titus geschreven
zou kunnen hebben aan Paulus. Deze
prachtige verhalen komen in een boekje terecht; de doos van Titus. Als
afsluiting van het hele project vieren we een Titusfeest. Het is het feest van barmhartigheid en hulp bieden
aan elkaar. Maar ook een creatief feest waar geschilderd gaat worden.
De klas viert op vrijdagmiddag een afsluitend feestje waar ook ouders
welkom zijn en kinderen voordragen uit het zelf geschreven boekje. De
klas worden dan drie hoeken ingericht met spullen en sfeer uit de tijden
van de Titussen. De kinderen zijn verkleed in
kleding uit de 16e eeuw, Romeinse kleren of Grieks/Joodse
kleding. Er zijn ook lekkere hapjes. |
***
III Welke
vakken doen mee?
Aardrijkskunde en geschiedenis.
Het
oude Amsterdam van zo’n drie eeuwen geleden. Op de tijdbalk komen we tot de
ontdekking wie in welke tijd leefde.
Jeruzalem.
Joden en Palestijnen. Romeinen in Israël.
Kreta (Griekenland). Kerkjes/ iconen en Orthodoxe geloof.
Titus
beschermheilige van Kreta. Zoeken in
atlas waar Kreta ligt en ook hoe Europa toen begrenst was. Hoe is dat nu?
Naam
Titus onderzoeken, waar komt je eigen naam eigenlijk vandaan.
Filosoferen en overleggen.
Kinderen
voeren gesprekken over vragen waar de Titussen ook voor kwamen te staan.
Ze
overleggen met elkaar bij het maken en ontwerpen van onderzoekmateriaal.
Onderwerpen
als: heersende misvattingen, pesten, goede voorbeeld geven.
Beeldende vorming.
Lessen
van beeldende vorming komen geregeld tussen alles door zoals het maken van
iconen, maken van een klaagmuur, figuren van klei en kunst kijken in het rijksmuseum.
Beeldmateriaal
van Titus uit de bijbel dmv Icoon.
Beeldmateriaal
van keizer Titus dmv munt beeltenis en klaagmuur.
Beeldmateriaal
van Titus Rembrandt dmv schilderijen.
De
spiegel van Rembrandt; Jan Wolkers. Zelfportretten schilderen.
Taal.
Taalbeschouwen
door lezen van teksten en daar de informatie uit halen. Ook op internet kunnen
kinderen op zoektocht. Welke taal werd gesproken in welke tijd?
In
eigenwoorden (her-)schrijven van verhalen.
Brieven
schrijven aan de politie. Hoe schrijf je een officiële brief aan een hoofdagent.
Tutorlezen
wat wordt opgestart als; het goede voorbeeld geven en hulp bieden.
Schijven.
Schrijven
van Romeinse letters en cijfers.
Brieven
schrijven met kroontjespen.
Rekenen.
Hoe
lang deed Titus samen met Paulus over de reis van Rome naar Kreta?
Welke
tijd leefde wie en hoe lang geleden is dat? Hadden ze elkaar kunnen kennen?
Sociaal emotionele vorming op weg naar
zelfstandigheid & zelfredzaamheid.
Kinderen
zullen merken dat de mannen allemaal al op jonge leeftijd dingen deden waaruit
blijkt dat ze al heel zelfstandig waren. Je eigen koersvaren, zonder een
ander uit het oog te verliezen. Dit gevoel ga je in de klas integreren.
Verhalen en belevenissen van onze Titussen trek je ook regelmatig naar
het nu, naar de kinderen zelf toe. Hoe zou jij het hebben gedaan als je Titus
was. Hoe sta jij als kind nu in het leven. Hoe zou jij het willen en wat zou
je daarvoor moeten doen. Het gaat om de kleine dingen die je dagelijks kunt
aanpakken om veranderingen te weeg te brengen. Geef daarmee kinderen zicht
op eigen kracht en mogelijkheden keuzes te maken.
Drama. Colosseum. Theater….
***
IV Episode II: Titus, zoon van Rembrandt
Als
je bij Google ‘Titus’ en ‘Amsterdam’ intypt, komt je in het 17e
eeuwse Amsterdam terecht.
In
Episode II verdiepen de kinderen zich in het 17e eeuwse Amsterdam
en de schilderkunst van Rembrandt.
Lesactiviteiten bij Episode II:
-
Hoe zag Amsterdam
in de 17e eeuw eruit? Kunnen we nog steeds huizen uit deze periode
vinden in Amsterdam? Maak een excursie met de kinderen door de stad. Bekijk
huizen en muurgevels. Bestudeer het soort huizen dat in deze tijd gebouwd
werden.
-
Hoe leefden de
mensen in die tijd in Amsterdam? Hoe was de economie en verdeling van de rijkdom?
Waarom werden in die tijd zoveel huizen gebouwd?
-
Er zijn ook veel
kerken in deze periode gebouwd. Welke? Waren de mensen in deze tijd erg gelovig?
Welk geloof hadden ze? Bezoek een kerk en laat de kinderen benoemen in welke
stijl de kerk gebouwd is. Welke onderdelen vind je terug in de kerk (het koor
etc.)?
-
Titus leefde
in de 17e eeuw. Hoe was het voor kinderen in deze tijd? Gingen
ze allemaal naar school? Bestonden er al scholen? Of gingen ze al heel vroeg
aan het werk en welk werk moesten ze dan doen? Bezoek het Amsterdam Historisch
Museum (zie www.ahm.nl). De kinderen kunnen
hier de volgende kijktocht maken:
Aan de slag in de 17de eeuw
groep 6 - 8
Kosten: E. 20,- per klas.
Duur bezoek ca. 1 uur.
De gevarieerde opdrachten in deze kijktocht leiden langs voorwerpen die gezamenlijk
een tijdsbeeld geven van Amsterdam in de 17de eeuw. Er zijn open vragen en
teken- en korte schrijfopdrachten. De kijktocht maakt ook deel uit van het
project 'Aan de slag in de 17de eeuw'.
-
Ook de schilderkunst
beleefde een bloeiperiode. Bekijk met de kinderen werk van 17e
eeuwse Nederlandse schilders. Hoe zag het landschap van Nederland in deze
tijd eruit? Wat valt je op? Welke kleding droegen de mensen? Ga naar het Rijksmuseum.
Of haal boeken met platen in de klas.
-
Lees het sfeerverhaal:
‘de nieuwe leerling’ van Teun de Vries voor (zie bijlage).
-
Bekijk de volgende
schilderijen: Titus als Franciscus van Assisi en Rembrandt als Paulus. Rembrandt
gebruikte veel Oudtestamentische onderwerpen in zijn schilderijen. Bekijk
zijn werk. Welke verhalen zitten erachter?
-
In deze episode
geef je de kinderen uiteraard veel schilderslessen. Liefst in het museum of
nodig een schilder uit.
-
Lees ‘De spiegel
van Rembrandt’ van Jan Wolkers voor. Gebruik dit boek om zelfportretten te
laten schilderen.
-
Bestudeer met
de kinderen Oud Nederlands schrift. Wat is er anders. Met welke materialen
schreef mijn vroeger. Zien de letters en cijfers er nu nog zo uit?
-
Als afsluiting
bezoeken we het Rembrandthuis want hier leefde Titus!
| Lees aan kinderen voor als sfeerverhaal. Verhaal uit de verhalenkalender;
Dit over een nieuwe leerling, die een kort gesprek met Titus heeft.
Het vertelt iets over de samenwerking tussen leerling en Rembrandt als
leermeester. De nieuwe leerling van Rembrandt (Theun de Vries) Het was op een dezer
avonden, toen hij uit wilde gaan en de deur achter zich sloot, dat er
een jonge man aarzelend op hem toetrad. Hij was jonger dan Titus zelf;
hij droeg een baret, zoals vroegere schilders het soms deden; zijn haar
was zacht en donker, waar het zichtbaar was. Toen hij gegroet had en
begon te spreken, was zijn stem onzeker en schuw. EINDE |
|
Titus als Franciscus van Assisi
Rembrandt als Paulus |
In 1660 schilderde Rembrandt dit portret
van zijn zoon Titus, verkleed als monnik. De monnikspij gaf Rembrandt
de gelegenheid zich uit te leven iIn het schilderen van bruine tinten.
Alle nuances van het bruin, de diepe schaduwen en de lichtplekjes gaf
hij weer, zodat de dikke wollen stof bijna tastbaar is geworden. Op
de achtergrond schilderde Rembrandt losjes een struikgewas en een muurtje.
Titus' smalle gezicht wordt van de achtergrond geïsoleerd door de bruine
capuchon. Daardoor is alle aandacht geconcentreerd op zijn neergeslagen
ogen en zijn naar binnen gekeerde blik. Titus was geen monnik, maar
hij diende hier waarschijnlijk als model voor de uitbeelding van een
beroemde monnik uit de geschiedenis: de heilige Fransciscus van Assisi.
Titus is hier 19
jaar, een bleke, teer uitziende jongen. De moeder van Titus was Saskia
Uylenburgh. Zij stierf jong, toen Titus nog maar 1 jaar oud was. Waarschijnlijk
leed Titus, net als zijn moeder, aan tuberculose. Daarom ziet hij er
vaak zo kwetsbaar uit op de schilderijen en tekeningen die Rembrandt
van hem maakte. Titus werd niet ouder dan 27 jaar. Rembrandt gebruikte
zijn familieleden en zichzelf vaak als model voor historische, bijbelse
of mythologische personages. Zo schilderde hij zijn moeder als de profetes
Anna en zichzelf als de apostel Paulus. Dat Rembrandt zijn zoon portretteerde
als een katholieke heilige lijkt een beetje vreemd. Rembrandt was immers
protestant. Maar Francisus van Assisi was zelfs in het protestantse
Nederland een populaire heilige. Zijn zelfgekozen armoede en opoffering
spraken de protestanten aan. |
| Aan de hand van dit boek aan kinderen zelfportretten
schilderen.
In De spiegel van
Rembrandt (1999) vertelt Jan Wolkers aan de hand van de zelfportretten
van Rembrandt aan kinderen over het kijken naar jezelf en anderen. Voor
de stad Leiden, waar Rembrandt op 15 juli 1606 werd geboren, werkt hij
momenteel aan een monument voor de schilder. |
|
|
Het Rembrandthuis is het vroegere woonhuis van Rembrandt
van Rijn, de beroemdste Nederlandse schilder uit de 17de eeuw. In het gerestaureerde en weer ingerichte woonhuis aan
de Jodenbreestraat ontmoet je Rembrandt als vader, schilder, etser,
leermeester en verzamelaar. Je kunt ook een rondleiding krijgen, een
speurtocht doen of een etsdemonstratie meemaken. Maak een virtuele tour door het woonhuis van Rembrandt en Titus: http://www.rembrandthuis.nl/2004/index_main.html |
***
V Episode III: Keizer Titus
Vespasianus.
We zijn naar het Rembrandthuis geweest.
We zijn erachter gekomen dat er een andere Titus bestaat: de Romeinse keizer
Titus Vespasianus. We moeten terug in de tijd. Hoeveel? Wanneer leefde deze
Titus? Maak een tijdbalk met de kinderen en ga terug in de tijd, naar het
Romeinse Rijk van de eerste eeuw na Christus.
Lesactiviteiten bij episode III:
-
We moeten allereerst brainstormen wat wij weten over de Romeinen.
Wanneer is het Romeinse Rijk tot bloei gekomen. Welke landen veroverden ze?
En hoelang heeft het Rijk bestaan?
-
We verdiepen ons in de rol van een keizer. In dit geval van
keizer Titus Vespasianus. Hoe werd je een keizer? Welke rol had je? Noem eens
een aantal keizers en de verhalen die over hen bekend zijn gebleven.
-
De gangbare taal in deze tijd was het Latijns. Onze taal is
ook een Latijnse taal. Zijn er nog andere talen in Europa? Latijn is de taal
van de doctoren. Ook veel plantennamen worden in het Latijn geschreven. Bekijk
eens een aantal Latijnse woorden met de kinderen (woordenboek). Bestudeer
ook de Latijnse nummering. Zijn er nog boeken bekend uit deze periode?
-
Naast architectuur en taal kunnen wij ons ook verdiepen in
het leven van alledag. We hebben gekeken naar het leven van de jongen Titus
in het 17e eeuwse Amsterdam. Hoe leefden kinderen in de tijd van
de Romeinen? Is daar iets over bekend? Waren er scholen of moesten zij werken?
-
Titus verwoestte de tempel. Dit was de tweede tempel. Bestudeer
de geschiedenis van deze plek. Wat is er nu nog van over? De klaagmuur. Waarom
verwoestte hij de tempel? Waarom was er een Joodse Opstand? Bestudeer de geschiedenis
van het Joodse volk. Waarom waren er Romeinen in Israël?
-
Welk geloof hadden de Romeinen? Was dat belangrijk voor hen?
Hadden ze kerken of tempels? Wie werd het meest aanbeden?
-
Titus bouwde het Colosseum. Hoe zag Rome er in die tijd uit. Welke belangrijke
gebouwen kun je nu nog bezichtigen (Amphitheater). Geef dramalessen.
-
Als afsluiting bezoeken we het Allard Piersonmuseum. De kinderen maken hier kennis met de Egyptische,
Griekse, Romeinse, Cypriotische en Etruskische kunst en cultuur. We richtten
ons natuurlijk vooral op de Romeinse cultuur.
|
|
Titus Flavius Vespasianus (30 december 39 -
13 september 81), gewoonlijk alleen Titus genoemd, was keizer van Rome van 79 tot
81. Onder
Nero diende hij als militair commandant in Germanië
en Brittannië en in 67 begeleidde hij zijn vader naar Judaea. Toen zijn
vader Vespasianus in 69 naar de macht greep, werd hij als zijn plaatsvervanger
aangesteld om leiding te geven in de oorlog in Judaea. Hij veroverde
Jerusalem in 79 en beëindigde hiermee de Joodse opstand die
onder Nero was begonnen. In 71 vierde hij samen met zijn vader een schitterende
triomftocht. Na de
dood van zijn vader op 24 juni 79 volgde hij hem op en regeerde slechts twee
jaar. In die korte periode waren er een aantal natuurlijke rampen in
Italië: De vulkanische erupties van de Vesuvius
die in 79 Pompeii en Herculaneum in de as legde; het daaropvolgende
jaar heerste een pestepidemie en verwoestte een verschrikkelijke brand
een groot gedeelte van Rome. In 80
voltooide hij het Amphitheatrum
Flavium, waarvan de bouw onder Vespasianus begonnen
was. Het werd later beroemd onder de naam Colosseum. Hij stierf een natuurlijke dood op 42-jarige leeftijd op
13 september 81. |
|
The Arch of Titus was built by the Roman
commander to commemorate his Judean victory in 70 C.E. It shows the
triumphal parade with the Temple vessels carried aloft. The Arch is
part of the Roman forum. |
De val van de Tempel in Jeruzalem Jeruzalem
wordt voor het eerst vermeld in een Egyptisch tekst in de 18e of 19e
eeuw v. Chr. In die tijd was het een Jebusitische
stad. In 1004 v. Chr.
nam koning David de stad in en maakte
ze tot hoofdstad van het koninkrijk Israël . Zijn opvolger, Salomon, begon in 961 v. Chr.
aan de bouw van de eerste Joodse Tempel.
Toen in 922 v. Chr. het koninkrijk
in twee delen uiteen viel, werd Jeruzalem de hoofdstad van het koninkrijk
Judea. In 587 v. Chr. viel de stad in handen van
de Babyloniërs en de joodse bevolking werd weggevoerd in ballingschap
naar Babylon. De tempel werd verwoest. Toen de
Perzen Babylon innamen, mochten de joden terugkeren en ze kregen de
toestemming om de tempel weer te herbouwen (538 v. Chr.) onder Perzische heerschappij.
In 312 v. Chr.
nam Ptolemaeüs
Jeruzalem in. De stad werd echter later (198 v. Chr.)
veroverd door de Seleuciden.
In 168 v. Chr. werd de tempel ontheiligd door
Antiochos Epiphanes
door er een varken te offeren aan Zeus en zo de Tempel te wijden aan de afgodendienst.
In 164 v. Chr.
wisten de Makkabeeën de stad te veroveren
en de Tempel weer in gebruik te nemen voor de beoefening van de Hebreeuwse
godsdienst. In 63 v. Chr. vangt de Romeinse tijd aan door
de verovering van de stad door Pompejus.
Judea werd hierdoor een vazalstaat van Rome
waar de Hasmoneese macht geleidelijk overging in die van de Herodianen.
Het was onder koning Herodes van Judea dat Jezus
van Nazareth werd geboren. In het jaar 66 begon
de desastreuze Joodse Opstand.
Deze werd onderdrukt door Vespasianus
en Titus
in het jaar 70. Hierbij verwoestten
de Romeinen de stad en de (tweede) tempel
werd in brand gestoken. Het enige overblijfsel van de tempel is
een deel van de Westelijke muur, die nu bekend staat als de Klaagmuur. Op de ruïnes van de stad werd
een Romeins legerkamp opgericht. |
|
|
Romeinse sestertie uit 71 ter gelegenheid van
de verovering van Judaea
(IVDAEA CAPTA). De Romeinse keizer, onder een palmboom (symbool voor
Judaea), rechts, een rouwende |
|
|
Keizer Vespasianus gaf in 72 na
Chr. de opdracht tot de bouw van Rome's grootste amfitheater. Het werd
gebouwd op de plaats waar eerder een moerassig meer gelegen was. Dat
meer maakte deel uit van het paleis van Nero, de Domus Aurea. - In 72 n.C. begon de bouw van het
Colosseum. Het Colosseum werd gebruikt voor tal van spelen o.a. gladiatorengevechten,
maar ook gevechten met dieren. Zelfs zeeslagen kon men bewonderen. Om
de zeeslagen te kunnen laten plaatsvinden kon men in de arena 1,5 meter
water laten lopen. De spelen waren bedoeld om mensen in hun vrije tijd
te amuseren. Er waren verschillende plaatsen: de voorste, dus beste
plaatsen, waren bedoeld voor de keizer en andere belangrijke mensen.
Er was ook een verschil in plaatsen voor mannen en vrouwen of mensen
die de volle prijs niet konden betalen: de mannen hadden de marmerachtige
plaatsen vooraan en de vrouwen en anderen kregen de houten plaatsen
achteraan toegewezen. Als beloning, wanneer ze goed gevochten hadden,
kregen de gladiatoren een houten zwaard. |
|
|
Het
Allard Pierson Museum is het archeologisch museum van de Universiteit
van Amsterdam. De antieke beschavingen uit het Oude Egypte, het Nabije
Oosten, de Griekse wereld, Etrurië en het Romeinse Rijk komen in het
museum opnieuw tot leven. Kunst- en gebruiksvoorwerpen uit de periode
van 4000 voor Chr. tot 500 na Chr. geven een goed beeld van het dagelijks
leven, mythologie en godsdienst in de antieke Oudheid. |
***
VI Episode
IV: Titus van de
brief
We
komen terecht bij de Titus van het Nieuwe Testament. We maken eigenlijk niet
zo’n grote sprong in de tijd maar wel een geweldig grote sprong tussen twee
belevingswerelden. We springen van Romeins naar Christelijk. Van de gevestigde
Romeinse orde met veel machtsvertoon naar een gemeenschap die nog maar net
de voeten op aarde heeft gekregen en zeer gemotiveerd is om zich in te zetten
voor hun geloofsovertuiging.
Lesactiviteiten
bij Episode IV:
-
Wat deed Titus
in Kreta? Wie had daar toen de macht? Bestudeer in hoeverre de macht van het
Romeinse Rijk hier ook gold.
-
Bestudeer met
de kinderen aardrijkskundige en geschiedkundige gegevens van Kreta. Een deel
daarvan hebben we in het Allard Pierson museum al kunnen zien. In wie geloofden
de Kretenzers vroeger, welke Goden hadden zij? Waar leefden ze van, landbouw
of visserij? Waren er al steden of leefden de mensen in dorpjes?
-
Een belangrijke
figuur in het Nieuwe Testament die ons naar Titus leidt is Paulus. Wie was
Paulus? Wat heeft Paulus met Kreta te maken? In welke taal schreef hij en
welke boodschap droeg hij uit?
-
Bestudeer de
rol van Titus op Kreta
-
Filosofeer met
de kinderen over thema’s die uit brief te halen zijn.
-
Bezoek met de
kinderen het Bijbelsmuseum. Voor ons is natuurlijk de Bijbelzaal extra interessant.
|
|
Romeinse
tijd
In de 1e eeuw v.Chr. kregen de
Romeinen steeds meer macht en invloed in het oostelijke Middellandse-Zeegebied.
De aanval van de Romeinen onder Marcus Antonius, onder meer noodzakelijk
vanwege de vele piraten die zich op het eiland bevonden, wisten de Kretenzers
af te slaan. In 64 v.Chr. landde de Romeinse generaal Quintus Caecilius
Metellus op Kreta en had na drie jaar vechten alle Kretenzers op de
knieën. In 67 v.Chr. werd Kreta bij het Romeinse Rijk gevoegd en werd
Gortys provinciehoofdstad. Door de bezetting van de Romeinen kwam er
een einde aan de vele oorlogen tussen de vroegere stadstaten en keerde
de welvaart weer terug op het eiland. Later werd het oostelijke deel
van Libië nog aan de provincie Kreta toegevoegd door keizer Augustus.
In het jaar 60 landde de apostel
Paulus op het eiland Cyrenaica en kwam Kreta in aanraking met het christendom.
Paulus' leerling Titus, nu de beschermheilige van Kreta, werd door Paulus
als bisschop benoemd en het lukte hem om de Kretenzers tot het christendom
te bekeren. |
|
|
Paulus (aanvankelijk Saulus of Saul) was een
christelijke apostel. Hij werd uit joodse ouders geboren
omstreeks 10 v. Chr. in Tarsus (Cilicië)
en overleed in Rome, in 64 of 67. Paulus
heeft het christendom verspreid in
de landen rond de Middellandse Zee,
in het bijzonder in wat nu Turkije
en Griekenland is. Zijn levensloop
wordt beschreven in het bijbelboek Handelingen der Apostelen. Volgens
die bron was Paulus aanvankelijk actief als vervolger van de ontluikende
geloofsgemeenschap die na de kruisiging van Jezus was ontstaan. Hij bekeerde zich toen
hij, op weg naar Damascus om Jezus' volgelingen te bestrijden, een visioen
kreeg waarin Jezus hem opriep om zich te bekeren. Paulus ondernam vervolgens diverse reizen
door Klein-Azië om proto-christelijke gemeentes te stichten. Omdat hij
meende dat Jezus op aarde was gekomen om de gehele mensheid te verlossen,
raakte hij in conflict met de geloofsgemeenschap in Jeruzalem,
die exclusief joods wilde zijn. Paulus verdwijnt uit beeld wanneer hij
naar Rome gaat om aldaar berecht te worden. De brieven die hij schreef om het contact
met de door hem gestichte gemeentes te onderhouden, maken deel uit van
het bijbelse Nieuwe Testament. |
|
|
Paulus en Kreta Kreta In Handelingen
27: En daar wij verscheidene dagen lang weinig
vorderden en met moeite ter hoogte van Cnidus konden komen, daar de
wind ons niet gunstig gezind was, voeren wij onder Creta langs ter hoogte
van Salmóne; en daar met moeite voorbij komende, bereikten wij een plaats,
Goede Rede geheten, waar de stad Laséa dichtbij lag.'
Dat is
denkbaar, want in zijn Titusbrief
schrijft Paulus: 'Ik heb u op Creta achtergelaten met
de bedoeling, dat gij in orde zoudt brengen hetgeen nog verbetering
behoefde, en dat gij, zoals ik u opdroeg, in alle steden als oudsten
zoudt aanstellen mannen, die onberispelijk zijn...' |
|
|
Titus
en Kreta We pakken de atlas
erbij en zoeken daar de haven op van Kreta. Waar ligt de haven? Welke reis heeft Paulus
gemaakt ? Samen bekijken van de reis en vertel daarbij het verhaal van
Paulus. Teken zijn reis op een werkblad. Waar ligt Kreta? Kdn
maken een wereldkaart waarop de reis van Rome wordt weer gegeven en
Kreta. Titus is daar achtergebleven
met een opdracht. Prik een zelfgemaakt poppetje dat Titus voorstelt
op de wereldkaart. (Kreta) Titus sticht daar
de eerste christengemeenschap. Wat voor iemand kan hij zijn geweest,
hoe oud was hij en hoe zag hij eruit? In welke tijd vindt dit allemaal
plaats? Een aantal kinderen tekenen Titus op ware grootte. Welke kleding
had hij aan? Wat voor iemand moet hij zijn geweest, als je als apostel
op een vreemd eiland wordt gezet en daar met een opdracht de mensen
gaat bekeren. We lezen een stukje
uit de brief, met daarin de woorden wat van Titus verwacht wordt. Kinderen onderzoeken wat voor iemand hij moet zijn geweest. Wat
zijn zijn karaktereigenschappen? En in welke tijd leefde hij? Er zijn vast kinderen in de klas die wel eens in Griekenland zijn geweest
en daar de kleine kerkjes hebben gezien. We bekijken de iconen, o.a.
die van Titus. Beeldende Vorming; we maken iconen zoals die van Titus,
maar dan van je vriendje of van je idool. |
| |
Brief
van Paulus aan Titus. De inhoud
van deze brieven zijn eerder apostolische brieven, in plaats van pastorale
brieven. Immers, een oudere, ervaren apostel coacht jongere apostelen,
die hun eigen weg inmiddels kunnen gaan en duidelijk gezonden zijn.
Zowel Titus (2 Cor. 8:23) als Timotheüs (Hand. 19:22 en 1 Tess. 1:1
en 2:6) worden gerekend tot de kring van de apostelen rond de eerste
twaalf apostelen De brief van Paulus aan Titus
is een van de boeken in het nieuwe testament in de bijbel. Het is een brief van Paulus van Tarsus aan de
jonge Titus. De brief telt 3 hoofdstukken. De brief werd waarschijnlijk
rond dezelfde tijd geschreven als de eerste brief
van Paulus aan Timotheus, waar hij veel overeenkomsten mee
vertoont. Beide brieven werden door de schrijver geschreven aan personen
die hij achterliet in kerken toen hij vertrok. Beide brieven richten
zich op de vraag welke kwaliteiten mensen moeten hebben die in ambten
in de gemeente worden aangesteld. De voorschriften zijn in beide bijna
identiek. Zowel Timotheus als Titus worden gewaarschuwd tegen heersende misvattingen. De datum
van samenstelling kan geconcludeerd
worden uit de omstandigheid dat het geschreven werd na Paulus' bezoek
aan Kreta (Titus 1:5). Dat bezoek kan niet het bezoek
in Handelingen 17:7 zijn, want toen had Paulus niet of nauwelijks gelegenheid
voor evangelisatie: hij was als gevangene op weg naar Rome, waar hij twee jaar bleef. Wij kunnen
redelijkerwijs aannemen dat Paulus, na zijn vrijlating, vanuit Rome
naar Azië zeilde en onderweg Kreta aandeed,
en daar Titus achterliet "om in orde te brengen hetgeen nog verbetering
behoefde". Vandaar reisde hij naar Efeze,
waar hij Timotheus achterliet. Van Efeze reisde hij naar Macedonië, waar hij 1 Timotheus
schreef, en vandaar naar Nicopolis in Epirus,
vanwaar hij rond 66 of 67 naar Titus schreef. Les: heersende
misvattingen. Wat zijn
misvattingen. Heb jij wel eens een mening over iemand die je helemaal
niet kent. Wat doe je daar dan mee. Hoe kun je er voor zorgen dat je
een ander niet schaadt met je misvattingen? Kinderen
praten in de kring met elkaar over misvattingen die volgens hen in de
klas zijn ontstaan. In groepjes bedenken kinderen hoe je een misvatting
recht kunt zetten. Hoe maak weer contact? Thema
pesten komt hierbij aan de orde. Waarom pest je iemand, ken je iemand
eigenlijk echt, en zie je hoe je iemand kwetst? Door middel van dynamische
oordeelsvorming maken we als klas contact met elkaar. |
|
|
Wie
was Titus?
Wellicht
dat Titus het beste getypeerd wordt door zijn naam: Titos, d.w.z. verpleger.
Zijn opdracht is door alle gebeurtenissen heen ook om het werk wat begonnen
was, gezond te maken. Hij vervulde die rol in ieder geval in Jeruzalem,
Korinthië en Kreta. Zeker in Korinthië gebeurde dit in moeilijke omstandigheden,
omdat men daar grote weerstand had tegen het leiderschap van Paulus,
als apostel. Opvallend
aan Titus is enerzijds zijn zelfstandigheid t.o.v. mensen en situaties,
omdat hij onder zeer moeilijke omstandigheden werkte. Hoewel Paulus
en hij sterk met elkaar verbonden zijn, merken we toch geen afhankelijkheid
in die relatie. Titus gaat op de moeilijkste situaties af (o.a. Korinthië)
en werkt daar voor Paulus. Hij doet dit op eigen initiatief (2 Kor.
8:17). Het blijkt ook doordat hij zich niet laat besnijden, maar desondanks
zich begeeft met Paulus naar Jeruzalem, om daar getuigenis te geven
over wat God doet onder de heidenen. Wat verder
opvalt bij Titus is zijn trouw, want ook het succes wat hij heeft, is
geen reden om zich boven Paulus te verheffen. Titus was in de ogen van
Paulus een apostel lezen we in 2 Cor. 8:23. Zoals
we reeds zagen is karakter in zo'n situatie meer bepalend dan vaardigheid.
Daarom
nog enkele aandachtspunten: Afgezet tegen de toenmalige beschikbare
middelen en reismogelijkheden moet Titus een ijverig
man geweest zijn. Duizenden kilometers heeft hij gereisd om op allerlei
plaatsen het evangelie te brengen. Hij moet nederig geweest zijn, omdat hij (bijna) altijd op plaatsen moest
werken waar het moeilijk was en men weinig waardering op kon brengen
voor zijn komst. Hieruit blijkt dus ook zijn doorzettingsvermogen en
volharding. Waar Timotheus niet slaagde in Korinthië,
slaagde Titus wel. Toch was er geen reden voor Paulus om hem te herinneren
aan de nederigheid, die verwacht mag worden van een dienaar van God.
Het karakteriseert ook zijn moed om op onbegaanbare wegen te gaan en
de grootste moeilijkheden onder ogen te zien, zowel in fysieke gevaren,
als in de gemeente, die zich vaak zo afwijzend opstelde en waar grote
problemen waren op moreel, leerstellig en financieel vlak. |
|
|
Bezoek met de kinderen het bijbelmuseum. Onze brief kunnen wij aan de medewerker van het museum tonen in de aparte
bijbelzaal. |
)
)
Bronnen o.a.:
/wiki/Afbeelding:Duerer-paulus.jpg/wiki/Afbeelding:Duerer-paulus.jpg
Literatuuroverzicht Titus-studie
1.
The daily Study bible, William Barclay, 1991,
Bell and Bain, England
2.
New International Biblical commentary. 1and2 Timothy,
Titus, Gordon D. Fee, 1988, Hendrickson Publishers, USA
3. Korte Verklaring der heilige Schrift,
prof. C. Bouma, 7e druk, Kok Kampen
4.
Jewish New Testament Commentary, David H. Stern,
1992, JWTP, USA
5.
Strongs Exh. concordance of the Bible, 1890, Thomas
Nelson Publishers, USA
6.
Greek-English lexicon, J.H. Thayer, 1991, Baker
Book House Co. USA
7.
Dictionary of New Testament Theology, Collin Brown,
1986, Zondervan Publishing USA
8. Het Leven, praktische lessen uit het
Boek, 2001, Jongbloed, Holland
http://www.titusbrandsmamemorial.nl/Gedachteniskerk.htm
http://www.home.zonnet.nl/fresco.crete/index4.htm
http://home.hccnet.nl/m.geelen/