Jacques Derrida, 1930-2004

9 oktober 2004

Net terug van college geven zie ik op teletekst pagina 125 dat Jacques Derrida gisteravond gestorven is. 74 jaar oud. Als je hem of zijn teksten enigermate kent zul je zeggen: 74 jaar jong.

Ik had het voorrecht hem persoonlijk te hebben meegemaakt van oktober 1971 tot februari 1972. Een volstrekt pretentieloos, eenvoudig, bescheiden man. Wel slim. Heel slim en eindeloos genuanceerd. Volstrekt thuis in de geschiedenis van de filosofie van de laatste 500 jaar, vooral 200 jaar. Zijn filosoferen bestaat uit het grondig lezen van filsofische teksten en in de zijlijn daarvan, eventueel wijzen op zaken die aandacht verdienen, te denken geven.

De grote verdienste van Derrida is het, dat hij er intellectueel en rationeel onontkoombaar op gewezen heeft, dat iedere uitspraak, iedere tekst, - ik zeg het met mijn woorden - op 1001 manieren aan de spreker en de toegesprokene verbonden is. Wanneer er zoiets als "het absolute" bestaat, dan is dit bestaan door door en door gerelativeerd, geïnvolveerd. De pagina van teletekst noemt hem - ik weet niet waarom - een taalfilooof. Jacques Derrida is op niet traditionele wijze vooral een epistemoloog, een kencriticus. (epistèmè is kennis) Wat is kennen/begrijpen, hoe gebeurt dat, wat betekent het en wat maakt dit uit?

Heel kort, te kort: wat Emmanuel Levinas kenkritisch ethisch deed, deed Jacques Derrida epistemologisch.
De laatste jaren pleitte Derrida zeer voor gastvrijheid, voor het (volstrekt) anders zijn van het andere, voor het geheim dat de ander, ieder ander is. We hebben nog veel van hem te leren.

1997

Jan Engelen
Herten, 9 oktober 2004.

De apotheek van Plato, een werkvertaling van La Pharmacie de Platon